Η μηδενική κοινωνία ως αφετηρία ανατροπής

Image via Wikipedia

Ξεκινώντας από την γνωστή ρήση της Μάργκαρετ Θάτσερ (Margaret Thatcher): "There is no such thing as society" φτάσαμε σε μια προχωρημένη φάση νεοφιλελεύθερης αποικιοκρατίας με το όνομα "Washington Consensus" η οποία στηρίζεται στην επέκταση των πολιτικών της νεοφιλελεύθερης (neoliberalism) διαχείρισης μέσω διεθνών οργανισμών όπως η Παγκόσμια Τράπεζα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, δηλαδή των πολιτικών της απορρύθμισης των αγορών και ιδιωτικοποίησης των δημοσίων υπηρεσιών.

Η λογική της μη ύπαρξης κοινωνίας υπονοεί ότι η κοινωνία είναι μια απλή συγκέντρωση ατόμων. Το κράτος το πολύ, πολύ να έχει ένα μίνιμουμ μέγεθος που θα συντονίζει στοιχειωδώς κάποια πράγματα. Όταν βέβαια μιλάνε για άτομα συμπεριλαμβάνουν και τις εταιρείες στα άτομα αφού οι εταιρείες απολαμβάνουν ανάλογο ή και ευνοϊκότερο καθεστώς με τα φυσικά πρόσωπα.

Ομως, ο υπαρκτός παγκόσμιος καπιταλισμός δεν αντιπροσωπεύει κάτι αφηρημένο και γενικό αλλά μια συγκεκριμένη οργάνωση των οικονομικών και πολιτικών δυνάμεων ακριβώς όπως συνέβη και με τον υπαρκτό σοσιαλισμό που κατέρρευσε στα τέλη του 1980. Όμως το παγκόσμιο κεφάλαιο δεν έχει επεκταθεί λόγω ενός αόρατου χεριού, ούτε η οικονομία αποτελεί έναν φυσικό οργανισμό του οποίου τη λειτουργία κατέχουν οι οικονομολόγοι. Όταν αναφερόμαστε στην ελεύθερη αγορά μιλάμε χωρίς να το συνειδητοποιούμε για την ανάπτυξη των οικονομικών δυνάμεων με έναν συγκεκριμένο τρόπο μετά από πολιτικές αποφάσεις. Συγκεκριμένες πολιτικές αποφάσεις είναι αυτές που εφάρμοσαν και τη λογική της επέκτασης του νεοφιλελευθερισμού.

Αναφέρω τα παραπάνω γιατί πολλές φορές ο τρόπος που παρουσιάζεται ο καπιταλισμός είναι σαν να αποτελεί μια φυσική διαδικασία που απλά προέκυψε εκ του μηδενός ή ως φυσική εξέλιξη της ζωής στη γη. Δεν έγινε όμως έτσι, ο καπιταλισμός δεν είναι αναπόφευκτος. Ο σημερινός καπιταλισμός προέκυψε μέσω της έλλειψης σημαντικών πολιτικών αγώνων στα πλαίσια του κοινοβουλευτικού φιλελευθερισμού που επέτρεψε στο κεφάλαιο να επεκταθεί με τον τρόπο που επεκτάθηκε.

Συνεπώς, ξεκινώντας από τη ρήση της Θάτσερ περί μηδενικής κοινωνίας ίσως θα πρέπει να σκεφτούμε ξανά τις αναφορές του Μπλέρ ο οποίος τόνιζε με έμφαση ότι "ναι υπάρχει κοινωνία", ενώ ταυτόχρονα προωθούσε πιο νεοφιλελεύθερες πολιτικές από ότι η Μάργκαρετ Θάτσερ. Το ίδιο κάνουν σήμερα και οι εταιρείες τονίζοντας τον κοινωνικό τους ρόλο μέσω της Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης ενώ ταυτόχρονα βυθίζουν τον πλανήτη στη χειρότερη μεταπολεμική ύφεση. Η πιο σωστή λοιπόν τακτική είναι να συμφωνήσουμε με τη Θάτσερ λέγοντας και εμείς ότι όντως δεν υπάρχει καμία κοινωνία. Αυτό θα μας επιτρέψει να σκεφτούμε πιο καθαρά την πραγματικότητα. Και αμέσως παρακάτω εξηγώ το γιατί.

Πολιτική απόφαση είναι η προσπάθεια εγκαθίδρυσης μιας εξουσίας στις κοινωνικές σχέσεις. Συνεπώς αυτό που αποκαλούμε σήμερα κοινωνία είναι αποτέλεσμα εξουσιαστικών πολιτικών διεργασιών ώστε να μην ξεφύγουν τα πράγματα εκτός των νεοφιλελεύθερων ορίων τους. Υπό αυτή την έννοια ο νεοφιλελεύθερος καπιταλισμός αποτελεί την εξουσία που καθορίζει τον ορίζοντα της πολιτικής δράσης μέσα σε μια κοινωνία. Το να ενισχύσει κάποιος μια τέτοια κοινωνία δεν μπορεί να αποτελεί ριζοσπαστική κίνηση.

Συνεπώς, η πολιτική διάσταση της καπιταλιστικής ηγεμονίας αποκρύπτεται. Με αυτό τον τρόπο η νεοφιλελεύθερη καπιταλιστική πολιτική εξουσία παρουσιάζεται ως ένα φυσικό αποτέλεσμα ενός μοναδικού τρόπου οργάνωσης. Συχνά ακούμε: "Οι ιδιωτικές εταιρείες μπορούν να προσφέρουν δημόσιες υπηρεσίες με τον πιο αποδοτικό και παραγωγικό τρόπο", "Το ελεύθερο εμπόριο είναι ο μοναδικός τρόπος για τη μείωση της φτώχειας στον τρίτο κόσμο", "Οι μάνατζερ πρέπει να αμείβονται με τόσο μεγάλες αμοιβές επειδή αντιμετωπίζουν εξαιρετικά στρεσογόνες καταστάσεις και μεγάλες υπευθυνότητες". Τέτοιες δηλώσεις αρνούνται να παραδεχτούν την σύμπτωση των σχέσεων εξουσίας που έκαναν αυτές τις δηλώσεις εκ προοιμίου πιθανές. Αυτό εννοούμε όταν λέμε ότι η εξουσία αρνείται την πολιτική φύση αυτών των προτάσεων. Η αποσιώπηση της πολιτικής διάστασης του καπιταλισμού που δημιουργεί τη σύμπτωση των φιλελεύθερων σχέσεων εξουσίας κάνει προτάσεις όπως οι παραπάνω να μετατρέπονται σε αυτοεπιβεβαιώσεις αποκτώντας έτσι μια άρρητη μεταφυσική διάσταση.

Με το να αρνηθούμε την κοινωνία που μας προσφέρει η συγκεκριμένη μορφή εξουσίας, αποδεχόμενοι ότι όντως δεν υπάρχει κοινωνία όπως έλεγε με ειλικρίνεια η Θάτσερ, ουσιαστικά ανοίγουμε το δρόμο για να μπορέσουμε να φανταστούμε άπειρες πιθανότητες του πώς θα έπρεπε η κοινωνία να λειτουργεί. Η αποκάλυψη των δεσμών εξουσίας είναι το κλειδί που επιτρέπει την παράκαμψη των εκ προοιμίου αλάνθαστων προτάσεων του καπιταλισμού.

Μια μορφή αυτής της αμφισβήτησης ήταν τα κινήματα της αντιπαγκοσμιοποίησης που αντιτάσσονται στην οικονομιστική λογική του νεοφιλελευθερισμού καθώς επίσης και στην φιλελεύθερη δημοκρατία που επεκτείνει τις εξουσιαστικές καπιταλιστικές σχέσεις. Αυτά τα κοινωνικά φόρουμ είναι πολύ σημαντικές στιγμές όπου άνθρωποι από όλο τον κόσμο συναντιόνται και σκέφτονται συλλογικά για το πώς θα μπορούσε να μοιάζει αύριο η κοινωνία. Είναι ένα ρήγμα στο αυστηρό και άτεγκτο καπιταλιστικό μηχανισμό, ένα κρακ από το οποίο περνάει λίγο φως. Δεν είναι τυχαίο ότι το σλόγκαν των κοινωνικών φόρουμ είναι : "Another Wold is Possible" (Ένας άλλος κόσμος είναι εφικτός). Τα κοινωνικά φόρουμς είναι βαθύτατα πολιτικά εφόσον τολμάνε να σκεφτούν άλλα είδη κοινωνικής οργάνωσης. Απορρίπτουν τον συμβατικό καπιταλιστικό τρόπο λειτουργίας και τις υπάρχουσες κοινωνικές σχέσεις οργάνωσης της κοινωνίας και ξεκινάνε από το μηδέν.

Δεν υπάρχει όμως καμία διαβεβαίωση ότι τα κοινωνικά αυτά φόρουμ θα μπορέσουν να εκπληρώσουν τις ριζοσπαστικές τους υποσχέσεις. Θα πρέπει κοινωνικοί επιστήμονες, θεωρητικοί, οικονομολόγοι και άλλοι να πλαισιώσουν αυτούς τους ελεύθερους χώρους σκέψης και να στοχαστούν μαζί με την κοινωνία διαμορφώνοντας στρατηγικές εναλλακτικής πολιτικής. Για παράδειγμα, θα πρέπει να πολιτικοποιηθεί η οικονομική και διαχειριστική καπιταλιστική σκέψη του νεοφιλελευθερισμού ώστε να αποκαλυφθεί ότι δεν στηρίζεται στη φυσική τάξη πραγμάτων και στη σφαίρα του αναπόφευκτου αλλά στις πολιτικές επιλογές της εξουσίας. Γι' αυτό και στο προηγούμενο ποστ μίλησα για την αυτοφίμωση που επιβάλλει η καπιταλιστική εργαλειακή σκέψη στην επιστημονική δημιουργικότητα.

Πηγές:
Dr Steffen Boehm, University of Essex
Organize! Manifestos for the Business School of Tomorrow
Mayflybooks
G. Tsogas, Cass Business School

Δημιουργικότητα, καινοτομία και φιλελευθερισμός

Image via Wikipedia

Ποια είναι η σχέση της δημιουργικότητας με τη γνώση, πώς παράγονται οι μεγάλες ιδέες που αλλάζουν τον κόσμο; Τι εννοούμε όταν μιλάμε για δημιουργικότητα; Τι είναι καλύτερο, να ξέρεις ή να ρωτάς και να αναρωτιέσαι; Πώς συνδέονται όλα αυτά με την κοινωνία;

Το περιοδικό NewScientist αναφέρει ότι καμία καταγεγραμμένη εγκεφαλική δραστηριότητα δεν μπορεί να ξεχωρίσει τους ανθρώπους πριν από την εκδήλωση της δημιουργικής έκρηξης. Ο Guy Claxton ψυχολόγος του Πανεπιστημίου του Μπρίστολ αναφέρει ότι η δημιουργικότητα απαιτεί διαφορετικά είδη σκέψης. Οι ιδιαίτερα δημιουργικοί άνθρωποι εναλλάσσουν ενστικτωδώς τα διαφορετικά είδη σκέψης. Είναι κοινή διαπίστωση μεταξύ των ερευνητών ότι η δημιουργικότητα απαιτεί μια σύνθεση διαφορετικών πλαισίων σκέψης και γνώσης. Αυτό οδηγεί κοντύτερα στην αναζήτησης της διεπιστημονικότητας.

Η φιλόσοφος Ann Kerwin λέει ότι οι περισσότεροι είμαστε συνδεδεμένοι με τη γνώση επειδή θέλουμε να την επιδεικνύουμε. Πέρα από τα γνωστά άγνωστα υπάρχουν και τα άγνωστα άγνωστα λέει η φιλόσοφος. Ίσως θα πρέπει να αφήσουμε και λίγο χώρο για την αποτυχία και την αβεβαιότητα. Να ανοίξουμε το πνεύμα μας σαν να είμαστε αιώνιοι αρχάριοι: "Ένα παιδί έχει πολλά να μάθει πριν μάθει να υποκρίνεται". Υπό αυτή την έννοια υπάρχει μια μορφή δημιουργικής άγνοιας η οποία είναι χαρακτηριστικό των μεγάλων δασκάλων και των μεγάλων ερευνητών. Και η απόσταση που μας χωρίζει από την απαραίτητη δημιουργική τους άγνοια καθορίζεται από τον φόβο μας για την αποτυχία. Φόβος που μας σπρώχνει σε μια φλύαρη γλώσσα και σε ογκώδεις δημοσιεύσεις που διυλίζουν τον κώνωπα χάνοντας την συνολική εικόνα.

Η Ann Kerwin σε αυτό το πλαίσιο βάζει τους φοιτητές της ιατρικής να γράφουν λίστες με πράγματα που θεωρούν ότι αγνοούν. Στην προσπάθειά τους να καταγράψουν τα πιθανά άγνωστα άγνωστα η φιλόσοφος αναφέρει ότι τα ταμπού παίζουν ένα καθοριστικό ανασταλτικό ρόλο. "Αν φανταζόμασταν τη γνώση ως μια περιοχή που τη διαπερνούν νέφη άγνοιας και το αντίστροφο, νομίζω ότι θα μας ήταν πιο εύκολο να αναθεωρήσουμε τις βεβαιότητές μας, να ενεργοποιήσουμε τη φαντασία μας, να επικοινωνήσουμε με τους διαφορετικούς επιστημονικούς κλάδους".

Ο Martin A. Schwartz του Πανεπιστημίου της Βιρτζίνια αναφέρεται στην έννοια της παραγωγικής βλακείας δηλαδή στο να προσπαθούμε να αγνοούμε από επιλογή και να θέτουμε σημαντικά ερωτήματα στα οποία θα είμαστε προετοιμασμένοι να αποτύχουμε αν χρειαστεί στην προσπάθειά μας να τα απαντήσουμε. Αποτυχία που προϋποθέτει αρκετή αυτοπεποίθηση για να μην αποθαρρυνθούμε και συναισθηματική προσαρμοστικότητα. Και το κυριότερο, προϋποθέτει τη μετάβασή μας από αυτά που οι άλλοι ανακάλυψαν και μελετάμε στατικά στις δικές μας ανακαλύψεις. Όσο πιο εύκολα μπορούμε να αντιμετωπίζουμε την αποτυχία μας και τη συνειδητή και επιθυμητή πλέον άγνοιά μας τόσο πιο κοντά είμαστε σε νέες ανακαλύψεις.

Στην πολιτική φιλοσοφία ο Καστοριάδης αναφέρει ότι η μη αναστοχαστική κοινωνία ορίζει τον εαυτό της με βάση τις παραδόσεις του Γένους, τα ιερά και τα όσια του Έθνους, τα λόγια του προφήτη, την αποκάλυψη του Κυρίου, την ιστορική αναγκαιότητα, τα εγωιστικά γονίδια, τις επιταγές της φύσης. Αντίθετα η αναστοχαστική κοινωνία ορίζει τον εαυτό της με βάση την πάντοτε αναθεωρήσιμη γνώμη των πολλών ("έδοξε τη Βουλή και τω Δήμω").

Στο επίπεδο των επιχειρήσεων έχουν γραφτεί άπειρα άρθρα τα τελευταία χρόνια για το ρόλο της καινοτομίας. Η Jen Halloran σε άρθρο της στο Harvard Business Review λέει ότι τα αυστηρά διοικητικά συστήματα μηδενικής ανοχής δεν είναι κατάλληλα όταν σκοπός είναι η καινοτομία. Εκεί οι εταιρείες πρέπει να ενθαρρύνουν τον πειραματισμό, την ανοιχτή πληροφόρηση και να ανέχονται την αποτυχία. Σκοπός πρέπει να είναι η μάθηση και όχι η τελειότητα.

Ο Chris Argyris αναφέρει ότι η μη αναστοχαστική επιχείρηση θα αλλάξει διευθυντές, οργάνωση και οτιδήποτε άλλο χρειαστεί ώστε να αποφύγει το κρίσιμο και ουσιαστικό υπαρξιακό ερώτημα για τις βαθύτερες αξίες της που ονομάζει governing values. Το ίδιο θα κάνει και μια κοινωνία στην προσπάθειά της να αποφύγει τα κρίσιμα ερωτήματα.

Σε αυτό το πλαίσιο είναι σημαντική η συμβολή του Καστοριάδη για τις κοινωνικές φαντασιακές σημασίες και την έννοια της αυτονομίας ως εργαλεία διάσπασης της εργαλειακής λογικής που καταπνίγει κάθε έννοια αναστοχασμού και κοινωνικής καινοτομίας.

Υπο αυτή την έννοια ο φιλελευθερισμός ενώ χρειάζεται την καινοτομία και τη δημιουργική σκέψη για εργαλειακούς σκοπούς, την αρνείται όταν εμπίπτει στο πλαίσιο των κοινωνικών επιστημών. Μια ηχηρή αντίφαση που δεν έχει περάσει απαρατήρητη.

Ο Τσουκαλά αναφέρει ότι: "...Με αυτή την έννοια, ο αυστηρός περιορισμός της αναζήτησης σε ό,τι προσδοκάται ότι θα παράγει άμεσους καρπούς ισοδυναμεί με προκαταρκτική αυτοφίμωση της στοχαστικής δυνατότητας του ανθρώπου."
Άρα λοιπόν κάθε "ενδεχομενική" σκέψη που θέλει να αναζητήσει γιατί μια πραγματικότητα επικράτησε έναντι μιας άλλης βρίσκεται εκτός επιστημονικότητας από τον τρέχοντα εργαλειακό θετικισμό. Όπως λέει ο Τσουκαλάς: "Η αλήθεια του κόσμου εγκλωβίζεται, λοιπόν, όλο και ασφυκτικότερα σε μια γιγάντια αυτοαναφορά που εξαντλείται σε ό,τι αναμφισβήτητα "υπάρχει" ή "υπήρξε". Και συνεχίζει: "Μολονότι, λοιπόν, δεν είναι δυνατόν να προβλεφθεί με ακρίβεια, θεωρείται γενικώς ότι το μέλλον αυτό δεν μπορεί να είναι τίποτα άλλο από εκείνο που θα προκύψει από την κίνηση ενός παρόντος, για το οποίο πιστεύεται, αφελώς ή κακοπίστως, ότι μπορεί να μας δίδεται ευθέως και δίχως εννοιακές διαμεσολαβήσεις..όλο και περισσότερο, η επιμελής τεκμηρίωση δεν τροφοδοτεί τη θεωρητική φαντασία, αλλά τείνει να την υποκαθιστά....Η θεμελιακή δομή της κοινωνίας εμφανίζεται ως δεδομένη και οριστικά "κατακτημένη"...Σε πλήρη αντιδιαστολή, λοιπόν, με ό,τι συμβαίνει με τις κατακτήσεις της εργατικής τάξης που μπορεί "ευλόγως" να "οφείλουν" να διαβρώνονται μέσα στην ακατάπαυστη ιστορική τους εξέλιξη, οι καίριες ιδεολογικές, θεσμικές και πολιτισμικές "κατακτήσεις" του αστικού φιλελευθερισμού εμφανίζονται, εξίσου "ευλόγως" , ως αυτονοήτως "ανεπίστρεπτες".

Παρακάτω συνεχίζει: "...Στην πλειοψηφία τους, οι κοινωνικοί στοχαστές, όχι μόνο δεν επιδιώκουν να ερμηνεύσουν ή να αλλάξουν τον κόσμο. Διστάζουν ακόμη και να περιγράψουν τις αντιφάσεις του και να προβληματιστούν για την πορεία του". Σε αυτό το πλαίσιο συνεχίζει λέγοντας: "...δεν υπάρχει άλλη λύση από την προώθηση μιας συστηματικής "αντισυστημικής" σκέψης και δράσης με στόχο να μετασχηματίσει ή να ανατρέψει το ίδιο το συστημικό πλαίσιο. Η ιστορική φάση που διερχόμαστε επιτάσσει τη διατύπωση εναλλακτικών πολιτικών προταγμάτων..." .

Το συμπέρασμα όλων αυτών είναι ότι εφόσον αποδεχτούμε την αναγκαιότητα της καινοτομίας και της δημιουργικότητας στην επιστήμη και στη ζωή, κάτι δεδομένο σήμερα στην επιστημονική κοινότητα καθώς και στην σύγχρονη διοίκηση των επιχειρήσεων, θα πρέπει να αξιολογήσουμε ταυτόχρονα θετικά και την αντισυστημική σκέψη σε πολιτικό και κοινωνικό επίπεδο ως στοιχείο του "ριζικού φαντασιακού" που είναι απαραίτητο για την δημιουργική σκέψη που θα επιτρέψει την ανάδυση νέων κοινωνικών δυνατοτήτων. Αντίθετα ο φιλελευθερισμός που προσπαθεί να φιμώσει τον αντισυστημικό και άρα καινοτομικό τρόπο σκέψης όντως οδηγεί σε έναν έμφοβο νοηματικό συντηρητισμό.


Βιβλιογραφία
1) "Creative Minds", NewScientist, 29 Oct 2005, pp.39-54.
2) J. Halloran, "The reign of zero tolerance, commentary", Harvard Business Review, vol.84, n.11, November 2006, pp. 39-52.
3) Συλλογικός τόμος Ουνέσκο, Τι δεν γνωρίζουμε, εκδόσεις Σμίλη, σσ. 151-160.
4) Χ. Τσούκας, Αν ο Αριστοτέλης ήταν διευθύνων σύμβουλος, εκδόσεις Καστανιώτη, σσ.63-66.
5) Κ.Καστοριάδης, Η Φαντασιακή Θέσμιση της Κοινωνίας, εκδόσεις Κέδρος
6) Εισαγωγή Κ.Τσουκαλά στο βιβλίο Μετά τον Φιλελευθερισμό, εκδόσεις Σύγχρονη Σκέψη, Αθήνα 2004, σσ.13-55.
7) Αλεξάνδρα Δεληγιώργη, Καιρός, Εκδόσεις Αλεξάνδρεια, 2008, σσ. 12-45.
8) Η σημασία της βλακείας στην επιστημονική έρευνα (Cynical)

Ορατότης μηδέν

Δεν ξέρω αν είναι μπανάλ στην Ελλάδα του 2009 να μιλάμε για θανάτους εργατών και εργοδοτική ασυδοσία αλλά σίγουρα είναι κάτι που περιγράφει την πραγματικότητα.

Ένα από τα δύο χειρότερα περιστατικά με εργαζομένους στην Ελλάδα φέτος ήταν η ανατίναξη του "Friendship Gaz". Εκεί αποδείχθηκε ότι και οι φτωχοί αναλαμβάνουν μεγάλα ρίσκα, ρίσκα που πληρώνουν με τη ζωή τους.

Ο ριζοσπάστης έγραψε χτες για μια συγκλονιστική "απολογία" ενός μεταλλεργάτη:

«Κατά τη στιγμή της εκδήλωσης της φωτιάς δεν κάναμε χρήση φλόγας, δεν κολλάγαμε, ούτε κόβαμε. Είχαμε τελειώσει από την 16.00 ώρα τη χρήση φλόγας και το εργαλείο μου τη στιγμή της εκδήλωσης της φωτιάς ήταν κλειστό»!

"Με μια συγκλονιστική «απολογία», ο Βασίλης Καββαδίας, ο μεταλλεργάτης που γλίτωσε την τελευταία στιγμή από τη δεξαμενή Νο 3 του αεράδικου πλοίου «FRIENDSHIPGAZ», του εφοπλιστή Πετρίδη, που στις 24 Ιούλη του 2008 έγινε φέρετρο για 7 συναδέλφους του και ένα ναυτεργάτη, έδειξε χτες τους πραγματικούς υπεύθυνους για το φονικό: τους εφοπλιστές και τους εργολάβους, την πολιτική που ενισχύει την ασυδοσία τους και «καθαρίζει» τα εγκλήματά τους.

Με συγκεκριμένα στοιχεία που κατέθεσε στην απολογία του αποδεικνύει ότι το έγκλημα ήταν προδιαγεγραμμένο, αφού, με ευθύνη της εταιρείας και του συνεργείου που είχε αναλάβει τις επισκευές, είχαν παραβιαστεί ακόμα και οι ανεπαρκείς νόμοι και κανονισμοί για την τήρηση των στοιχειωδών μέτρων ασφαλείας. Αυτό, δηλαδή, που προσπαθούν να «κουκουλώσουν» οι δικαστικές αρχές, με εξόφθαλμη κυβερνητική παρέμβαση, ρίχνοντας ευθύνες στον εργάτη που επέζησε και σε έναν από τους νεκρούς!

Ο Β. Καββαδίας σύρθηκε χτες στην ανακρίτρια του Ε' τμήματος Πρωτοδικών Πειραιά Χρυσούλα Δημητριάδου, να απολογηθεί για την ποινική δίωξη που ασκήθηκε σε βάρος του με τις «στημένες» κατηγορίες ανθρωποκτονία κατά συρροή από αμέλεια, σωματικές βλάβες κατά συρροή από αμέλεια και πρόκληση πυρκαγιάς... Πρόκειται για κατηγορίες που συντάχθηκαν με βάση το πόρισμα - πρόκληση των τριών πραγματογνωμόνων (και οι τρεις ιδιώτες) που είχαν διοριστεί από την ανακρίτρια και την Εισαγγελία Πειραιά και οι οποίοι αποφάνθηκαν ότι για την πυρκαγιά που εκδηλώθηκε στη δεξαμενή Νο3 του πλοίου έφταιγαν ο Β. Καββαδίας και ο βοηθός του Κ. Οικονομάκης, ο οποίος είναι ένας από τους 7 νεκρούς μεταλλεργάτες!
Κανένα μέτρο ασφάλειας

Στο απολογητικό του υπόμνημα ο μεταλλεργάτης αναφέρει ρητά ότι την ώρα της πυρκαγιάς ο ίδιος και ο βοηθός του είχαν κλείσει το εργαλείο και έκαναν μετρήσεις για την τοποθέτηση ελάσματος που θα γινόταν την επόμενη μέρα. Του φώναξε ο βοηθός του Οικονομάκης ότι «πίσω μου σε απόσταση 3 - 4 μέτρων υπάρχει φωτιά μεγάλης έντασης» και «αμέσως τσάκισα τη σωλήνα που ήταν δίπλα μου για να μην υπάρξει διαρροή και επεκταθεί η φωτιά. Αυτό κάνουμε ενστικτωδώς σε κάθε περίπτωση φωτιάς και αυτό έκανα και στη συγκεκριμένη περίπτωση».

Αναφέρει με σαφήνεια ότι «δεν υπήρχαν κατάλληλα πυροσβεστικά μέσα», από την αρχή «δεν υπήρχε ορθή εργασιακή πρακτική», όπως το να υπάρχει επίβλεψη, επιτήρηση για τη λήψη των μέτρων ασφαλείας, δεν υπήρχαν κατάλληλα ανοίγματα να χρησιμοποιηθούν ως έξοδοι σε περίπτωση κινδύνου, κάτι που είναι το πρωταρχικό σε κάθε δουλειά και κατά συνέπεια δεν υπήρχε σχέδιο διαφυγής και διάσωσης. Ενώ ξεκαθαρίζει ότι οι εργάτες αναγκάστηκαν από τους εργοδότες να κάνουν χρήση φλόγας σε αυτό το χώρο. «Εμείς - αναφέρει - δεν είμαστε ούτε τεχνικοί ασφαλείας, ούτε επιβλέποντες το χώρο, ούτε τα εργαλεία και οι φθαρμένοι σωλήνες ήταν δικοί μας».

Πηγή: Ριζοσπάστης

Το βιντεάκι είναι από την ταινία "Ορατότης Μηδέν", και το καράβι στην στεριά της αρχικής φωτογραφίας συμβολίζει το θάνατο:

Η δέηση του φραπέ

Να αλλάξουμε λίγο μοτίβο:

Πολύ μεγάλες για να καταρρεύσουν πολύ μεγάλες για να σωθούν

Image via Wikipedia

Ο N. Roubini καθηγητής στο φημισμένο Stern Business School του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης, είναι γνωστός για τις πολύ σωστές προβλέψεις του για την παρούσα παγκόσμια κρίση. Σε πρόσφατο άρθρο του στο περιοδικό Forbes κάνει κάποιες διαπιστώσεις που πρέπει να ακουστούν και στην Ελλάδα ώστε να καταλάβουμε το κλίμα που αρχίζει να επικρατεί διεθνώς μετά από την πτώση του ΑΕΠ το 3ο τέρμινο του 2008 κατά -6% (σε ετήσια βάση πάντα) στην Ευρώπη, -8% στην Γερμανία, -12% στην Ιαπωνία, -16% στην Σιγκαπούρη και -20% στην Κορέα...

Θεωρεί ότι έχουμε σημαντικές πιθανότητες η κρίση να είναι τύπου L (δηλαδή κάτω και μετά οριζοντίως για πολλά χρόνια) όπως έγινε στην Ιαπωνία (κάτι το οποίο είχα αναφέρει και από εδώ παλαιότερα, στις 26 Απρ 2008). Ιδιαίτερα αναφέρεται στην περίπτωση της Ευρώπης λέγοντας ότι δεν υπάρχει συντονισμός αφού μια αναγκαία δημοσιονομική πολιτική δεν είναι προτεραιότητα αυτών που μπορούν να την ασκήσουν (π.χ. Γερμανία) ενώ ταυτόχρονα δεν είναι εφικτή από αυτούς που την χρειάζονται (π.χ. Ελλάδα, Ισπανία, Πορτογαλία, Ιταλία) λόγω ελλειμμάτων. Αυτό οδηγεί σιγά, σιγά στον κίνδυνο να μην μπορέσει ένα κράτος να σώσει μια τράπεζά του, μια τράπεζα πολύ μεγάλη για να αφεθεί να καταρρεύσει και πολύ μεγάλη για να σωθεί από μια μικρή χώρα! Αυτό ζούμε τώρα με την Ανατολική Ευρώπη αλλά ο Ρουμπίνι λέει ότι μπορεί να το ζήσουμε και με άλλες χώρες στις οποίες συμπεριλαμβάνει ΚΑΙ την Ελλάδα (μαζί με την Ελβετία και την Μ. Βρετανία, το αεροπλανοφόρο της χρηματοοικονομικής φούσκας όπως χαρακτηρίστηκε από Βρετανούς βουλευτές).

Ιδιαίτερα για την Ελβετία, αξίζει κανείς να παρακολουθήσει πώς το αμερικανικό δημόσιο προσπαθεί λυσσασμένα από πέρυσι τέτοιο καιρό να αρθεί το τραπεζικό απόρρητο για πολλούς Αμερικάνους που φοροδιαφεύγουν. Οι ΗΠΑ υπολογίζουν το ύψος της φοροδιαφυγής αυτής σε πολλά δις δολάρια. Κάποιοι μιλάνε και για πάνω από 1 τρις δολάρια αν αποκαλύπτονταν όλα τα χιλιάδες ονόματα. Η ιστορία αυτή θυμίζω ότι ξεκίνησε όταν δύο πρώην στελέχη της UBS πιάστηκαν στις ΗΠΑ και ομολόγησαν για τις τεχνικές φοροδιαφυγής που εφάρμοζαν...Λόγω του παραπάνω φόβου φεύγουν τους τελευταίους μήνες, και ιδιαίτερα τις τελευταίες μέρες, πολλά δισεκατομμύρια δολάρια από την Ελβετία. Κάτι που θα μπορούσε να οδηγήσει σαφέστατα σε κατάρρευση της Ελβετίας που δεν είναι τίποτα άλλο παρά ένα κράτος κέλυφος για το τραπεζικό της σύστημα που κρύβει τα άπλυτα όλου του κόσμου. Κλείνει η παρένθεση...

Επίσης λέει ο Roubini, ότι η παρούσα οικονομική κρίση δεν απειλεί την οικονομία της αγοράς αυτή καθεαυτή. Κατέδειξε όμως την πλήρη αποτυχία ενός συγκεκριμένου καπιταλιστικού μοντέλου, το μοντέλο του laissez-faire, του απορυθμισμένου καπιταλισμού της άγριας δύσης. Απέτυχε το μοντέλο του καπιταλισμού που λειτουργούσε χωρίς προληπτικούς ελέγχους, χωρίς έλεγχο των χρηματοοικονομικών οργανισμών και χωρίς την παροχή δημόσιων αγαθών από τις κυβερνήσεις.

Παράλληλα απέτυχαν και μια σειρά από ιδέες όπως η "Υπόθεση των αποτελεσματικών αγορών" (efficient market hypothesis) η οποία παγίδευσε τους οπαδούς της στην πεποίθηση ότι δεν υπάρχει τέτοιο πράγμα όπως η αποτυχία της αγοράς ή οι φούσκες. Επίσης, απέτυχε το παράδειγμα των "ορθολογικών προσδοκιών" (rational expectations) το οποίο αντιφάσκει με τα ευρήματα των συμπεριφοριστικών οικονομικών και συμπεριφοριστικών χρηματοοικονομικών (Behavioral Economics and Finance). Για τα τελευταία έχω παρουσιάσει και εγώ στο blog μου παραδείγματα μέσω του Dan Ariely. Επίσης, λέει, ότι έχουν αποτύχει ιδέες όπως η "αυτορύθμιση των αγορών και των οργανισμών" (Self-regulation) που συγκρούονται με τη θεωρία του "κόστους αντιπροσώπευσης" (classical agency problems in corporate governence). Κοινώς δηλαδή σε ό,τι αφορά αυτό το τελευταίο, η απληστία των golden boys που συνέβαλε και αυτή στην παρούσα καταστροφή. Παράλληλα, η κρίση αυτή οδήγησε στην αποτυχία της ιδέας της μείωση του ρίσκου με τη χρήση εξελιγμένων παραγώγων προϊόντων με τα οποία το ρίσκο πακετάρονταν και πωλούνταν σε όλο τον κόσμο (securitization). Για το θέμα αυτό όσοι θυμούνται είχα αναφερθεί εδώ και εδώ. Όπως λέει ο Roubini αυτό αύξησε τον συστημικό κίνδυνο παγκοσμίως αντί να τον μειώσει.

Είναι πλέον ξεκάθαρο, λέει ο γνωστός καθηγητής των οικονομικών, ότι το Αγγλοσαξωνικό σύστημα απέτυχε. Αυτό το σύστημα βασίστηκε στην αυτορύθμιση που στην πράξη σήμαινε κανένας έλεγχος, στην πειθαρχία των αγορών η οποία είναι ανύπαρκτη σε περιόδους υπερβολικής ευφορίας, στα εσωτερικά εταιρικά μοντέλα διαχείρισης ρίσκου τα οποία βασίστηκαν σε αυτό που είπε ο πρώην CEO της citi: "όταν η μουσική παίζει είμαστε υποχρεωμένοι να σηκωθούμε και να χορέψουμε...". Επιπλέον η αυτορύθμιση στηρίχτηκε σε οργανισμούς αξιολόγησης με συγκρουόμενα συμφέροντα που βασιζόταν περισσότερο σε γενικές αρχές παρά σε κανόνες. Έτσι το σύμφωνο για την Βασιλεία ΙΙ του 2004 (για την κεφαλαιακή επάρκεια των τραπεζών) απέτυχε πριν καν εφαρμοστεί. Όπως αναφέρει ο καθηγητής Roubini θα πρέπει το μελλοντικό σύστημα να λάβει υπόψη του όλους τους τρόπους με τους οποίους οι οργανισμοί προσπαθούν να ξεφύγουν από την εποπτεία και τον έλεγχο.

Μπορείτε να δείτε ολόκληρο το άρθρο στο Forbes.

Για το πολύ σοβαρό θέμα με την Ελβετία δείτε: εδώ καθώς και στο αντίστοιχο δημοσίευμα της σημερινής Ισοτιμίας που αναλύει το θέμα καλύτερα.

Μια υπεράσπιση του οικονομικού φιλελευθερισμού....

Image by Getty Images via Daylife

....από την φιλελεύθερη εφημερίδα ΕΣΤΙΑ που στο κύριο άρθρο της χτες έγραφε μεταξύ άλλων:

"...Φαντασθείτε ότι στην ανακοίνωση του Υπουργείου αναφέρεται για μια επιχείρηση το εξής ανήκουστο: 'Η εταιρεία Χ δεν δικαιολογεί την αύξηση σε σειρά προϊόντων της. Η αύξηση οφείλεται στη διαφοροποίηση της εμπορικής πολιτικής της για να καλύψει ζημιές παρελθουσών χρήσεων'. Άραγε από πότε έγινε το κράτος συμμέτοχος στην διαμόρφωση της εμπορικής πολιτικής των ιδιωτικών επιχειρήσεων; Και γιατί είναι μεμπτό μια επιχείρησις που είχε ζημιές, να προσπαθη να τις καλύψη δια της αυξήσεως της τιμής κάποιων προϊόντων της;..."

Νομίζω ότι αξίζουν θερμά συγχαρητήρια στον συγγραφέα αυτού του κεντρικού άρθρου της ΕΣΤΙΑΣ, κάποτε πρέπει κάποιος να πει τα πράγματα με το όνομά τους! Και όντως, πως μπορούμε να λέμε στον φιλελεύθερο καπιταλισμό ότι μια εταιρεία δεν μπορεί να αυξήσει τις τιμές των προιόντων της;; Στον φιλελεύθερο καπιταλισμό οι εταιρείες μπορούν να αυξάνουν όσο θέλουν τις τιμές τους. Τελεία και παύλα. Ακόμη και όλοι να πεινάνε η φιλελεύθερη επιχείρηση έχει δικαίωμα να κερδοσκοπεί.

Δεύτερο απόσπασμα της ΕΣΤΙΑΣ στο ίδιο άρθρο:

"Το κακό είναι ότι η πλειονότης της ελληνικής κοινής γνώμης φέρεται να επικροτή την τάση αυτή της επανόδου στον κρατισμό. Οι περισσότεροι Έλληνες έχουν την εντύπωση ότι για τα δεινά της οικονομίας μας ευθύνεται η ελεύθερη και η ασύδοτη αγορά. Ενώ στην πραγματικότητα ισχύει το αντίθετο. Υπαίτιος των δεινών είναι ο κρατισμός. Ο οικονομικός φιλελευθερισμός δεν μπορούσε να φταίη, αφού ουδέποτε εφαρμόσθηκε σωστά και ολοκληρωμένα..."

Εδώ νομίζω ότι ο συγγραφέας του άρθρου πέφτει στο λάκκο που ανοίγει για τους άλλους: Μπορεί στην Ελλάδα να μην εφαρμόστηκε πλήρως ο οικονομικός φιλελευθερισμός (όπως δεν εφαρμόστηκε σωστά και καμία άλλη μη φιλελεύθερη πολιτική) αλλά στο εξωτερικό οι χώρες που εφάρμοζαν απαρεγκλίτως τις φιλελεύθερες οικονομικές πολιτικές τώρα καταρρέουν. Στις ΗΠΑ για παράδειγμα, ακόμη και τώρα ο Γκρίνσπαν, στα βαθιά του γεράματα, παρακαλάει τους υπεύθυνους να προχωρήσουν σε εθνικοποιήσεις επιχειρήσεων και τραπεζών για έστω μια και τελευταία φορά τα τελευταία 100 χρόνια της ιστορίας τους ώστε να αποφύγουν την καταστροφή!! Και όμως αυτό δεν γίνεται αποδεκτό ούτε και μπροστά στον όλεθρο, τόσο οικονομικά φιλελεύθεροι είναι οι Αμερικάνοι και γι' αυτό καταρρέουν.

Ομολογώ ότι μου αρέσει να διαβάζω την ΕΣΤΙΑ. Με το πρώτο της επιχείρημα συμφωνώ με το δεύτερο διαφωνώ. Κάπου στη μέση δηλαδή..........

Η χρεοκοπία των δικαιωμάτων της εργασίας

Διάβασα χτες ότι χρεοκόπησε το παιδαγωγικό τμήμα του Πανεπιστημίου Κρήτης και ανέστειλε τη λειτουργία του. Παράλληλα το τμήμα Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών (ΦΚΣ) εξέδωσε Ψήφισμα στο οποίο αναφέρεται ότι σταματάει τη λειτουργία του επειδή δεν έχει τις απαραίτητες πιστώσεις για να λειτουργήσει.

Ως γνωστόν το μόνιμο ή τακτικό ακαδημαϊκό προσωπικό δεν επαρκεί και τα μαθήματα διδάσκουν συνήθως νέοι (ή και μεγαλύτερης ηλικίας) επιστήμονες με διδακτορικά (407) οι οποίοι μάλιστα ενώ ο νόμος λέει ότι θα έχουν το μισθό του Λέκτορα, αυτοί αμείβονται (με διάφορες πατέντες) με 200 και 300 ευρώ !! Πολλοί δεν αμείβονται καθόλου. Οι διδάκτορες, αν δεν μιλήσουν και είναι καλά παιδιά ενώ αμείβονται με 300 ευρώ , προτιμούνται ή προσμετράται θετικά υπέρ τους για να γίνουν όταν έρθει η ώρα των κρίσεων τακτικό προσωπικό (π.χ. λέκτορες κτλ). Μάλιστα υπήρχε ένας νόμος που έλεγε ότι δεν μπορεί ένας διδάσκοντας 407 να διδάσκει επ' άπειρον με αυτό το καθεστώς (δεν μπορούσε πάνω από 3 χρόνια στην ίδια σχολή). Επειδή όμως το καθεστώς αυτό της ανώτατης εκμετάλλευσης ήταν εξυπηρετικό ο νόμος καταργήθηκε το 2007. Παρόλα αυτά φέτος δεν υπάρχουν ούτε καν αυτά τα 200-300 ευρώ για να πληρωθούν οι πανεπιστημιακοί διδάσκοντες 407!!

Από ότι ακούω υπάρχουν και άλλα πανεπιστημιακά τμήματα (ορισμένα με πολύ καλή φήμη και ιστορία) που δηλώνουν χρεοκοπία και αναστέλλουν τη λειτουργία τους.

Δεν ξέρω πώς μπορεί η κοινωνία να αξιολογήσει αυτά τα δεδομένα. Εγώ έχω μια δική μου εξήγηση: Η χρεοκοπία της Ελλάδος άρχισε. Η οικονομική κρίση απλά επιταχύνει τη διαδικασία αυτή. Γιατί τι άλλο είναι αυτή η εικόνα διάλυσης που παρουσιάζεται παρά μια καταρχήν οικονομική χρεοκοπία και κατά δεύτερον μια γενική χρεοκοπία. Έτσι είναι και πιο εύκολο το κράτος να δηλώσει την αδυναμία του.

Την ίδια εικόνα συναντάμε και στους γιατρούς του ΕΣΥ. Ο Αβραμόπουλος υπέγραψε μαζί τους συμβάσεις εργασίας με τις οποίες δεν επιτρεπόταν οι γιατροί να ξεπερνάνε σε εργασία τις νόμιμες υπερωρίες. Στη συνέχεια όμως στη βουλή πήγε άλλο νομοσχέδιο και οι γιατροί θα έπρεπε να εργαστούν πολλές περισσότερες ώρες από αυτό που καθορίζεται από τη σύμβασή τους και από τις διατάξεις της εργατικής νομοθεσίας ως νόμιμες και ως άνω επιτρεπόμενος αριθμός ωρών εργασίας. Φυσικά οι γιατροί δήλωσαν ότι απλά θα εργάζονται τις ώρες που λέει η σύμβαση εργασίας τους και για τις υπόλοιπες δεν θα υπάρχουν γιατροί..... Δεν κάνουν δηλαδή απεργία αλλά εργάζονται το ανώτατο όριο του νόμιμου ωραρίου τους συν το ανώτατο όριο των νόμιμων υπερωριών!! Τι άλλο να κάνουν;

Δηλαδή εδώ έχουμε μια εικόνα ενός κράτους που βασίζει τη λειτουργία του στην ανήθικη, άδικη και αντεργατική άγρια εκμετάλλευση των εργαζομένων. Και μάλιστα σε τομείς κρίσιμης σημασία όπως στα νοσοκομεία και στα πανεπιστήμια.

Τα ίδια συμβαίνουν και με τους διάφορους συμβασιούχους του δημοσίου με διάφορες συμβάσεις ιδιωτικού δικαίου ορισμένου χρόνου, π.χ. εκείνοι που εργάζονται ως ελεύθεροι επαγγελματίες με μπλοκάκι και ΤΕΒΕ. Ενώ η νομοθεσία λέει ότι εργαζόμενοι που εργάζονται με σχέση εξαρτημένης εργασίας σε έναν εργοδότη θα πρέπει υποχρεωτικά να ασφαλίζονται στο ΙΚΑ, οι συμβασιούχοι αυτοί ασφαλίζονται στο ΤΕΒΕ ενώ έχουν υπαλληλική σχέση με δημόσιες υπηρεσίες. Το αποτέλεσμα είναι να μην έχουν κανένα εργασιακό δικαίωμα (άδεια, απεργία, δώρα κτλ). Έχουν υποχρέωση μόνο να εργάζονται και να πληρώνουν την ασφάλειά τους οι ίδιοι στο ΤΕΒΕ σαν ελεύθεροι επαγγελματίες, κάτι που απαγορεύεται ρητώς αν οι άνθρωποι αυτοί είναι υπάλληλοι μιας εταιρείας (ή ενός δημόσιου φορέα). Και δεν φτάνει αυτό αλλά δεν τους πληρώνουν κιόλας!! Κλασσικό παράδειγμα που συμβαίνει αυτό είναι τα ΚΕΠ αλλά και αλλού. Οι εργαζόμενοι βέβαια δεν μιλάνε γιατί ελπίζουν ότι θα νομιμοποιηθούν-μονιμοποιηθούν.....Πρόσφατα το ΑΣΕΠ (αλλά και παλαιότερα) κατήγγειλε αυτές τις συμβάσεις έργου (που ήταν ούτως ή άλλως εκτός ΑΣΕΠ) ως αναξιοκρατικές. Δεν είδα να ιδρώνει το αυτί κανενός.

Πώς λοιπόν το δημόσιο να ελέγξει την αγορά εργασίας ή να νομοθετήσει υπερ του εργαζομένου ή να κάνει προσπάθειες για την μείωση της ανεργίας όταν το ίδιο παρανομεί σε όλα τα επίπεδα εκμεταλλευόμενο τους εργαζομένους;

Όταν λοιπόν αυτά συμβαίνουν στο δημόσιο τότε θα έπρεπε να περιμένουμε ότι περιστατικά σαν τον βιτριολισμό της Κούνεβα θα συνέβαιναν, και ας κάνουν τώρα όλοι οι υπεύθυνοι τους συμπαραστάτες της Κούνεβα. Όταν το δημόσιο παρανομεί τότε τι θα κάνει ο κάθε επιχειρηματίας που βάσει νόμου δικαιούται να εκμεταλλεύεται τους εργαζομένους;

Και τι άλλο αποτελεί η αδυναμία του δημοσίου να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του απέναντι στην εργασιακή νομοθεσία παρά την πλήρη αποτυχία εφαρμογής αυτή της εργασιακής νομοθεσίας και όλων των συνδικαλιστικών φορέων. Αν το δημόσιο δεν μπορεί να τηρήσει τη νομοθεσία πώς θα μπορέσει ο ιδιώτης;

Μην ξεχνάμε λοιπόν ότι παρόλο που η κυβέρνηση πριν από λίγους μήνες δήλωσε παρόν (δεν υπερψήφισε ούτε καταψήφισε) τη γνωστή πρόταση της Κομισιόν για εργασιακή εβδομάδα 65+ ωρών, οι πράξεις της δείχνουν ότι όχι μόνο υπερψηφίζει αυτήν την πρόταση αλλά άτυπα την εφαρμόζει ήδη όπου μπορεί ! Για ακόμη μια φορά είμαστε πολύ μπροστά....

Μην ξεχνάμε ότι όλα αυτά αφορούν πραγματικούς ανθρώπους, νέους ή και μεγαλύτερους από 40 ετών, οι οποίοι αυτή τη στιγμή όχι μόνο δεν ζουν αξιοπρεπώς αλλά νιώθουν και μια μεγάλη εσωτερική ακύρωση, ακύρωση ίσου μεγέθους με τις προσδοκίες που είχαν...

Προς μια κοινωνία αγράμματων καταναλωτών...

Νομίζω ότι βασικό πρόβλημα αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα δεν είναι ούτε η οικονομία, ούτε η πολιτική, ούτε οτιδήποτε άλλο. Το βασικό πρόβλημα είναι η παιδεία και η εκπαίδευση. Από συζητήσεις που έχω με φίλους και γνωστούς που εργάζονται ως καθηγητές στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση ακούω φοβερά πράγματα. Ένας φίλος μου έδειξε τα γραπτά μιας τάξης του επειδή δεν τον πίστευα όταν μου έλεγε ότι πάνω από το 70% των μαθητών είναι εντελώς αγράμματοι. Είδα γραπτά μαθητών Β' γυμνασίου που στα περισσότερα κατ' αρχήν δεν μπορούσες να διαβάσεις τι έγραφαν. Σαν να έβλεπες γράμματα μαθητών της 3ης δημοτικού! Αλλά αν ήταν τα γράμματα και τα ορθογραφικά λάθη μόνο θα μπορούσες να πεις ότι αυτό διορθώνεται, όμως δεν έβγαινε και κανένα νόημα από τα κείμενα. Ακόμη και η απάντηση σε απλές ερωτήσεις και όχι η έκθεση ιδεών αποκάλυπτε ότι τα παιδιά δεν έχουν καμία δυνατότητα γραπτής έκφρασης. Έκανα συζητήσεις με αρκετούς που έχουν εμπειρία με το θέμα και το συμπέρασμα ήταν το ίδιο.

Άλλοι γνωστοί μου που διδάσκουν σε πανεπιστήμια μου λένε ότι μένουν άφωνοι με τις ελλείψεις των φοιτητών σε θέματα γραψίματος αλλά και βασικών γνώσεων των τομέων τους. Πολλές φορές αναγκάζονται να περνάνε χαριστικά τους φοιτητές επειδή αλλιώς θα φρακάριζε το σύστημα της "ανώτατης" εκπαίδευσης....

Επιπλέον όλων αυτών, οι περισσότεροι καθηγητές σχολείων διαμαρτύρονταν επειδή δεν μπορούσαν να κάνουν μάθημα μέσα στην τάξη. Μου παρομοιάζουν τις τάξεις τους με ζωολογικούς κήπους. Τι εκπαιδευτικές μεθόδους εφάρμοσαν, τι συμβούλια καθηγητών γίνονται, τι τηλέφωνα και συζητήσεις με γονείς, τι αποβολές....τίποτα! Τα παιδιά είναι σαν ατίθασα αγρίμια κλεισμένα σε κλουβί.

Δεν θυμάμαι να επικρατούσε πριν από 20 -25 χρόνια που ήμουν εγώ μαθητής μια τέτοια κατάσταση. Θυμάμαι βέβαια ότι υπήρχαν οι άριστοι μαθητές, οι καλοί και οι κακοί. Μάλιστα θυμάμαι ότι από όποια τάξη και αν πέρασα οι κακοί μαθητές (μέσα στους οποίους μάλλον ήμουν και εγώ) δεν θα ήταν πάνω από 4-5 στα 25 παιδιά. Ακόμη όμως και αυτοί μπορούσαν στοιχειωδώς να γράφουν καλύτερα από τον μέσο όρο που καταλαβαίνω ότι έχει διαμορφωθεί σήμερα. Επίσης ακόμη και στις ακραίες καταστάσεις θυμάμαι ότι υπήρχε ένας στοιχειώδης σεβασμός για τον καθηγητή, ακόμη και αν δεν το άξιζε 100%.

Υπό τις παρούσες συνθήκες και μιας και άκουσα ότι γίνεται διάλογος για την παιδεία, σκέφτομαι ότι το θέμα δεν είναι οι πανελλήνιες εξετάσεις αλλά ούτε και το Λύκειο ή το πανεπιστήμιο. Το θέμα είναι τι γίνεται στο δημοτικό σχολείο και στο γυμνάσιο καθώς και ποια στοιχειώδη διαπαιδαγώγηση έχουν τα παιδιά στις οικογένειές τους.

Αν συνεχίσουμε όπως πάμε είναι δεδομένο ότι πλέον κινδυνεύει η κοινωνία σε πολλαπλά επίπεδα. Δεν ξέρω αν κινδυνεύει επειδή οι οργισμένοι νέοι θα κάψουν τα ακριβά αυτοκίνητα και τις βιτρίνες ή επειδή θα βγουν στην κοινωνία άνθρωποι χωρίς στοιχειώδη εφόδια που δεν θα μπορούν όχι μόνο να αντεπεξέλθουν στις βασικές δυσκολίες αλλά και να έχουν στοιχειώδη ηθική συμπεριφορά και αυτόνομη γνώμη και στάση. Εκλαμβάνω ως πραγματικά επικίνδυνο μόνο το δεύτερο.

Συνεπώς το θέμα της εκπαίδευσης νομίζω ότι πρέπει να εστιαστεί στο τι πολίτες επιθυμεί η κοινωνία μας. Θέλει πολίτες αυτεξούσιους που να μπορούν να σκέφτονται δημιουργικά ή πολίτες που θα έχουν όνειρό τους να γίνουν και αυτοί υπάκουοι δημόσιοι υπάλληλοι;

Από εκεί και πέρα αυτό που έχει συμβεί σήμερα νομίζω είναι σε απόλυτη συνάρτηση με το επίπεδο της ίδιας της κοινωνίας μας. Η κοινωνία έχει μετασχηματίσει όλα τα ζητούμενα και όλους τους στόχους σε σκουπιδοπροιόντα. Η μέγιστη δυνατή κατανάλωση σκουπιδοπροιόντων καθορίζει και το πόσο εξελιγμένη είναι σήμερα μια κοινωνία. Έτσι όταν μια κοινωνία καταναλώνει σκουπιδοπροιόντα αξίας π.χ. 1 τρις δολαρίων τότε θεωρείται προοδευμένη. Κατά τα ίδια πρότυπα δεν έχει σημασία αν κάποιος έχει στοιχειώδη παιδεία, αρκεί να μπορεί να βγάλει πολλά χρήματα, ακόμη και αν είναι μαφιόζος.

Σε αυτό το πλαίσιο νομίζω, καταργήθηκαν άτυπα οι κλασικές και φιλοσοφικές σπουδές. Σήμερα όλοι οι νέοι τρέχουν να σπουδάσουν οικονομολόγοι και στελέχη επιχειρήσεων. Ασφαλώς σε αυτές τις σπουδές δεν μαθαίνουν τίποτα για φιλοσοφία, για ποίηση, για ιστορία. Μαθαίνουν μόνο πώς να μεγιστοποιούν όσο πιο γρήγορα γίνεται τα βραχυπρόθεσμα κέρδη χωρίς καμία αίσθηση ανάληψης ευθύνης. Ακόμη και τα μαθήματα εταιρικής ηθικής που τυχόν υπάρχουν σε διάφορες σχολές (σε πολύ ελάχιστες) έχουν διακοσμητικό χαρακτήρα και ρόλο.

Υπάρχει σήμερα κάποιος επιτυχημένος μάνατζερ που θα παρατούσε τη θέση του επειδή θα έκρινε ότι αυτό που κάνει δεν είναι ηθικά σωστό; Όπως επανέλαβε πρόσφατα και ο Βγενόπουλος ισχύει αυτό που είχε πει κάποτε ο Φρίντμαν, ότι δηλαδή ηθικό είναι αυτό που συμφέρει το μέτοχο της επιχείρησης. Εκεί τελειώνει η κουβέντα της παιδείας και αρχίζει η κουβέντα της υπακοής που θέλει πειθήνια υποκείμενα χωρίς ανεξάρτητη σκέψη και πολλά ερωτήματα. Είτε πρόκειται για στελέχη επιχειρήσεων που αναζητούν τον γρήγορο και εύκολο πλουτισμό, είτε για καταναλωτές που είναι εθισμένοι στη δύναμη της "φίρμας", το αποτέλεσμα είναι ίδιο και απαράλλακτο.

Όσο καλά μαθηματικά και αν ξέρει κάποιος, όσο έξυπνος και αν είναι, όσο λογικός και αν είναι, όλα πάνε χαμένα αν δεν μπορεί να έχει την αυτοπεποίθηση να σηκώσει το ανάστημά του μπροστά στις αδιαμφισβήτητες αλήθειες της εποχής του, αν δεν μπορεί να αναμετρηθεί με τα αυτονόητα.

Συνεπώς νομίζω ότι η παιδεία σήμερα δεν είναι αυτοσκοπός όπως ιδεατά θα έπρεπε να είναι και όπως περιέγραψα παραπάνω αλλά το μέσο για να μπουν οι μαθητές στο πανεπιστήμιο. Αυτή η Εργαλειακή Λογική του να τελειώσω το σχολείο μόνο και μόνο για να μπω στο πανεπιστήμιο, ή να τελειώσω το πανεπιστήμιο μόνο και μόνο για να βγάζω πολλά χρήματα είναι η ταφόπλακα της εκπαίδευσης και κάθε πραγματικής παιδείας.

Γιατί κόπηκαν οι κλασσικές σπουδές και οι ανθρωπιστικές επιστήμες σε παγκόσμιο επίπεδο; Μα επειδή η κοινωνία μας αξιολογεί τους ανθρώπους από τη δυνατότητα που έχουν στην υψηλή κατανάλωση και όχι στην ανεξάρτητη σκέψη ή την ηθική συμπεριφορά. Ηθικό και σωστό είναι μόνο ό,τι πουλάει. Και έτσι συνεχίζεται ο φαύλος κύκλος της κοινωνικής παρακμής....

Ο κοινωνικός έλεγχος των επενδύσεων

Image via Wikipedia

Μια λεπτομερής ανάλυση της παρούσας οικονομικής κρίσης θα μπορούσε να μας πάει στο κέντρο του προβλήματος, σε αυτό που δύσκολα θα συζητούσαν τόσο σε κάποιο κοινωνικό φόρουμ όσο και στο Νταβός. Είναι αυτά που αποκαλώ άγιο δισκοπότηρο του καπιταλισμού, τον κοινωνικό έλεγχο των επενδύσεων. Μπορεί σήμερα η κοινωνία να ελέγξει τις ροές κεφαλαίων και να τις κατευθύνει προς επιθυμητούς στόχους; Μπορεί να γίνει κάτι τέτοιο μέσα στο υπάρχον πλαίσιο; Νομίζω ότι σήμερα υπάρχουν τα κατάλληλα χρηματοοικονομικά εργαλεία που θα μπορούσαν -αν χρησιμοποιούνταν σωστά - να άλλαζαν την πορεία του καπιταλισμού. Η παρούσα ανάλυση που θα κάνω αποσκοπεί στο να δείξει ότι υπάρχουν ρεαλιστικές λύσεις οι οποίες δεν συζητιούνται καθόλου.

Οι κεφαλαιαγορές σήμερα είναι τόσο οργανωμένες που εύκολα θα μπορούσαν να ελεγχθούν με τρόπους που θα αναφέρω παρακάτω. Το πρόβλημα ελέγχου των ιδιωτικών επιχειρήσεων προκύπτει από την συχνά αντικοινωνική συμπεριφορά τους, από αυτό που είχε πει ο Φρίντμαν ότι είναι ο μόνος σκοπός της επιχείρησης: Να βγάζει κέρδος για τους μετόχους. Αν σε αυτό το πλαίσιο μια εταιρεία υποχρεωνόταν να καταβάλει μεγαλύτερους φόρους μπορεί να άλλαζε έδρα, αν οι μισθοί σε μια χώρα αυξανόταν η εταιρεία θα μετέφερε αλλού την παραγωγή της. Οι εταιρείες έχουν πλήρη ελευθερία σε τέτοια θέματα ενώ παράλληλα η κοινωνική ευημερία στηρίζεται στις επιλογές τους. Γι' αυτό λέμε ότι ακόμη και στις μέρες μας που πολλές επιχειρήσεις και τράπεζες κόντεψαν να καταρρεύσουν τα κράτη έσπευσαν να τις βοηθήσουν.

Για να βρούμε πως θα μπορούσε η εξουσία των μεγάλων εταιρειών να τιθασευτεί, ή ακόμη και να κατευθυνθεί εκεί που οι κοινωνίες επιθυμούν, θα πρέπει να δούμε από που αντλούν οι εταιρείες τη δύναμή τους. Η δύναμη αυτή αντλείται από τις διεθνείς κεφαλαιαγορές και τα χρηματιστήρια όπου γίνεται η διανομή των κεφαλαίων και ανακατευθύνονται σε παραγωγικούς και κερδοσκοπικούς σκοπούς. Να δώσω ένα παράδειγμα για να γίνει κατανοητό πόσο σημαντικό είναι αυτό.

Ας πάρουμε τις πιο μεγάλες ελληνικές επιχειρήσεις π.χ. τις τράπεζες. Το 2005, μετά από 7-8 χρόνια μεγάλης ανάπτυξης, τα περιθώρια κέρδους τους από τη δραστηριότητά τους στην Ελλάδα μειώθηκε. Τότε οι ξένοι θεσμικοί επενδυτές τους έστειλαν αυστηρές οδηγίες ότι τα περιθώρια κέρδους του αρχίζουν να αυξάνουν μειούμενα με αποτέλεσμα σε λίγο να έμεναν στάσιμα αν οι ελληνικές τράπεζες δεν έκαναν επενδύσεις σε αναδυόμενες και παρθένες αγορές όπου τα περιθώρια κέρδους θα ήταν μεγάλα ώστε να αντισταθμίσουν τους μειωμένους ρυθμούς ανάπτυξης στην Ελλάδα.

Τι έγινε τότε, οι ελληνικές τράπεζες σκέφτηκαν ότι εφόσον δεν μπορούσαν να αναπτυχθούν άλλο στην Ελλάδα ή θα πήγαιναν στο εξωτερικό αναζητώντας τη μέση απαιτούμενη απόδοση κεφαλαίων από τους ξένους επενδυτές ή θα έμεναν στην Ελλάδα με όλο και μειούμενα ποσοστά κέρδους και οι ξένοι επενδυτές θα αποχωρούσαν από τις επενδύσεις που είχαν στις μετοχικές τους αξίες. Έτσι η αξία των τραπεζών (η κεφαλαιοποίησή τους) θα μειωνόταν δραματικά. Αυτή η μείωση της χρηματιστηριακής αξίας είναι αυτό που φοβούνται όλες οι εταιρείες και όλες οι μεγάλες επιχειρήσεις. Αυτό σημαίνει λιγότερα κέρδη ανα μετοχή, μικρότερα περιθώρια δανεισμού, επέκτασης και άρα μόχλευσης που όλοι ζητάνε.

Παρόμοιο πρόσφατο παράδειγμα αποτελεί η Exxon-Mobil. Δεν έγινε αντιληπτό εν μέσω γενικού χαμού ότι φέτος η εταιρεία σύμβολο της παγκόσμιας εταιρικής ισχύος, μέσα στη μεγαλύτερη χρηματιστηριακή κρίση των τελευταίων δεκαετιών, εμφάνισε τα μεγαλύτερα καθαρά κέρδη στην παγκόσμια οικονομική ιστορία όλων των εποχών, ύψους 45,2 δις δολαρίων. Παρόλα αυτά, ήδη οι θεσμικοί επενδυτές κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου γι' αυτή την εταιρεία λόγω των έντονα αρνητικών μελλοντικών προοπτικών της. Αν η Exxon-Mobil δεν κάνει αυτό που οι θεσμικοί επενδυτές της πουν τότε αυτή θα καταρρεύσει. Ακόμη και οι κολοσσοί, ιδίως αυτοί, εξαρτώνται αποκλειστικά από τους επενδυτές.

Συνεπώς, μπορεί να υπάρχουν εξαιρέσεις αλλά ο κανόνας είναι ότι τα αφεντικά που ελέγχουν τις μεγάλες επιχειρήσεις μέσα από τις οργανωμένες χρηματιστηριακές αγορές, είναι οι θεσμικοί επενδυτές, τα διάφορα hedge funds , η διεθνής κερδοσκοπία και όλη γενικά η επενδυτική κοινότητα. Αυτοί είναι οι μόνοι στους οποίους οι εταιρείες υπακούν με ευλάβεια. Και ως γνωστόν το μόνο που επιζητούν αυτοί οι επενδυτικοί οργανισμοί και μηχανισμοί είναι τις μέγιστες δυνατές αποδόσεις όσο πιο βραχυπρόθεσμα γίνεται.

Το μυστικό σε αυτή την υπόθεση είναι ότι οι αγορές που δραστηριοποιείται η επενδυτική κοινότητα είναι κατά πλειοψηφία απόλυτα οργανωμένες με πολύ άκαμπτους κανόνες λειτουργίας. Το ίδιο συμβαίνει και με τους κανόνες και τα καταστατικά λειτουργίας των θεσμικών επενδυτών. Στις ΗΠΑ η επιτροπή κεφαλαιαγοράς κάνει ελέγχους με συνοδεία οπλισμένων με αυτόματα όπλα αστυνομικών. Το καταστατικό των εταιρειών επενδύσεων, αμοιβαίων κεφαλαίων, ασφαλιστικών ταμείων, αποθεματικών κτλ (με εξαίρεση τα Hedge Funds) περιγράφουν με μεγάλη λεπτομέρεια τι μπορεί να κάνει και τι όχι ένας διαχειριστής κεφαλαίων.

Σε αυτό το πλαίσιο υπάρχουν συγκεκριμένες κατηγορίες και πολλά είδη επενδύσεων ανάλογα με τον υποψήφιο αγοραστή-επενδυτή. Για παράδειγμα υπάρχουν οργανώσεις και funds στο εξωτερικό που επενδύουν - βάσει του καταστατικού τους - μόνο σε επιχειρήσεις που σέβονται (το πώς αποδεικνύεται αυτό και σε τι βάθος είναι θέμα ειδικής ανάλυσης) τους κανόνες προστασίας του περιβάλλοντος, ή σε άλλες που δείχνουν ειδική μέριμνα για τους εργαζομένους. Για παράδειγμα η Εμπορική Τράπεζα λόγω των τρομερών παροχών που δίνει στους εργαζόμενους έχει ενταχθεί σε κάποιους ειδικούς κοινωνικούς δείκτες επιχειρήσεων που περιέχουν αποκλειστικά ανάλογες εταιρείες. Αντίστοιχα η Wal-Mart στην οποία γίνονται συνεχώς καταγγελίες για την παρεμπόδιση της συνδικαλιστικής δραστηριότητας ή για την αδιαφορία για το περιβάλλον δεν ανήκει σε τέτοιους δείκτες.

Το πρόβλημα λοιπόν, του κοινωνικού ελέγχου των επενδύσεων, δηλαδή της χρηματοδότησης ουσιαστικά των επιχειρήσεων (το οξυγόνο τους) θα μπορούσε πολύ εύκολα να ελεγχθεί άμεσα μέσω αυτής της μεθόδου. Ώς γνωστόν, τα μεγαλύτερα επενδυτικά κεφάλαια στον κόσμο είναι τα αποθεματικά των ασφαλιστικών ταμείων, κεφάλαια αξίας πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων τα οποία μάλιστα χαίρουν σημαντικής εκτίμησης από τις μεγάλες πολυεθνικές επιχειρήσεις λόγω των σταθερών επιλογών τους. Η μετακίνηση των χαρτοφυλακίων τους προς συγκεκριμένους κλάδους και επιλογές θα μπορούσαν να αλλάξουν όλο τον κόσμο.

Ας δούμε ένα πρακτικό παράδειγμα, υπογράφεται μια διακρατική συμφωνία που αφορά όλα τα ασφαλιστικά ταμεία (θεσμικούς επενδυτές) των μεγαλύτερων 30 χωρών στην οποία συμφωνείται ότι: α) δημιουργείται ένας διεθνής οργανισμός εποπτείας του ρίσκου των επιχειρήσεων που είναι ενταγμένες σε συγκεκριμένους δείκτες β) ότι τα ασφαλιστικά ταμεία των χωρών αυτών θα είναι υποχρεωμένα να επενδύουν τα αποθεματικά τους που προορίζονται για μετοχική επένδυση μόνο σε εταιρείες που υπάγονται σε τέτοιους δείκτες και γ) ότι για να ενταχθούν οι μετοχές κάποιων επιχειρήσεων σε τέτοιους δείκτες θα πρέπει να προηγείται η εφαρμογή αυστηρών κοινωνικών ελέγχων προς την κατεύθυνση που οι κοινωνίες επιθυμούν να προσανατολιστούν.

Για να μην γελοιοποιηθεί ένα τέτοιο σύστημα και να εκπέσει στο επίπεδο της φιλανθρωπίας ή της υποτιθέμενης σήμερα εταιρικής κοινωνικής ευθύνης θα έπρεπε οι κοινωνικοί φορείς, τα κόμματα, οι συνδικαλιστές, οι περιβαλλοντικές οργανώσεις και οι ενώσεις πολιτών να αποφασίζουν με δημοκρατικές ψηφοφορίες να συμμετέχουν στον κοινωνικό έλεγχο με προτεραιότητα. Θεωρώ ότι θα είχαμε περισσότερη δημοκρατία αν οι πολίτες ψήφιζαν για θέματα που αφορούν τον αυστηρό κοινωνικό έλεγχο των επιχειρήσεων παρά τώρα που ψηφίζουν πολιτικούς χωρίς καμία ουσιαστική αρμοδιότητα.

Εφόσον η ροή των κεφαλαίων προς επένδυση περιορίζεται σε συγκεκριμένους δείκτες (και τώρα γίνεται αυτό αλλά χωρίς όμως συμμετοχή των πολιτών και της κοινωνίας) οι επιχειρήσεις που θα μένουν εκτός αυτών των δεικτών επειδή δεν θα συμμορφώνονται με τις προδιαγραφές που θέτει η κοινωνία, θα οδηγούνται είτε στον μαρασμό είτε σε μειωμένη κερδοφορία, με αποτέλεσμα να μην μπορούν ποτέ να αποκτούν ισχύ.

Ας δούμε ένα πρακτικό παράδειγμα: Η κοινωνία αποφασίζει τους στόχους , π.χ. συμφωνία τερματισμού των στρατιωτικών εξοπλισμών, παραγωγή μόνο προϊόντων που δεν επιβαρύνουν το περιβάλλον, καθορισμός του εσωτερικού τρόπου λειτουργίας των επιχειρήσεων σύμφωνα με αποδεκτά δημοκρατικά μοντέλα διοίκησης, μίνιμουμ αποδοχών και συνθηκών ασφάλειας εργασίας για τον τρίτο κόσμο. Στη συνέχεια οι φορείς εξειδικεύουν τις αποφάσεις της κοινωνίας ως εξής: η περιβαλλοντικές οργανώσεις αποκλείουν κατευθείαν από τους δείκτες εταιρείες που έχουν στο στόχαστρο π.χ. εταιρείες ανάπτυξης τεχνολογίας και παραγωγής πολεμικών συστημάτων, διακίνησης πολύτιμων μετάλλων από χώρες με δικτατορικές κυβερνήσεις, ή και μεγάλες πολυεθνικές που χρησιμοποιούν παιδική εργασία στον τρίτο κόσμο ή έχουν αναφερθεί δυστυχήματα και υπάρχουν εκθέσεις για συνεχείς παραβιάσεις της διεθνούς νομοθεσίας ασφάλειας εργασίας. Αυτό το σύστημα θα περιλαμβάνει και εγχώριες κατηγοριοποιήσεις εταιρειών. Στη συνέχεια και πάλι άμεσα οι πολίτες θα επικυρώνουν τις εξειδικεύσεις των φορέων και θα εφαρμόζονται υποχρεωτικά.

Οι εταιρείες που δεν πληρούν τις προδιαγραφές που η κοινωνία θα αποφασίζει θα τείνουν να εξαλείφονται αν δεν συμμορφώνονται άμεσα, και αυτό γιατί αν δεν μπορούσαν να μπουν σε συγκεκριμένους χρηματιστηριακούς και επενδυτικούς δείκτες δεν θα μπορούσαν να αντλήσουν χρηματοδότηση από τις αγορές. Αυτό θα τους αύξανε το μέσο κόστος κεφαλαίου και θα τους δημιουργούσε σοβαρά προβλήματα. Με αυτό τον τρόπο θα μπορεί να κατευθυνθεί η επιχειρηματική δραστηριότητα προς σκοπούς επωφελείς για τις κοινωνίες και με στόχους που αναμορφώνουν όλο τον κόσμο. Στο ίδιο πλαίσιο θα μπορούσε να οριοθετηθούν οι συντεταγμένες της χρηματοδότησης από τις τράπεζες προς τις επιχειρήσεις που δεν είναι εισηγμένες σε οργανωμένες αγορές.

Τα παραπάνω βέβαια δεν αποτελούν τελικούς στόχους ενός ιδανικού συστήματος αλλά διεξόδους ελέγχου της τρομακτικής δύναμης που έχουν σήμερα οι επιχειρήσεις και τα διεθνή επενδυτικά κεφάλαια. Στην παραπάνω προσπάθεια μπορούν να συνυπολογιστούν πολλές περισσότερες παράμετροι όπως το θεσμικό πλαίσιο οργάνωσης των διεθνών κεφαλαιαγορών με ανάλογο τρόπο που ισχύει και σήμερα. Σήμερα αποκλείονται εταιρείες από τη συμμετοχή τους σε κάποιες κεφαλαιαγορές αν δεν πληρούν κάποιες προϋποθέσεις. Το ίδιο θα γίνεται και τότε, αλλά στις προϋποθέσεις θα ενταχθούν και κάποιοι αυστηροί κοινωνικοί όροι. Με τον ίδιο τρόπο μπορούν να γίνουν πολλά περισσότερα προς την επιθυμητή λειτουργία των τραπεζών εφόσον όπως αποδείχθηκε από την οικονομική κρίση 2008-σήμερα το κράτος με τις χρηματοδοτήσεις του μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο λειτουργίας τους.

Τα παραπάνω είναι ένα πολύ γενικό περίγραμμα που στηρίζεται σε υπάρχοντες θεσμούς, στην υπάρχουσα λειτουργία των αγορών προσθέτοντας μόνο τον παράγοντα του ελάχιστου και βασικού κοινωνικού ελέγχου με άμεσο τρόπο απευθείας από την κοινωνία. Ακριβώς με τον τρόπο που καταλαβαίνουν οι επιχειρήσεις. Αν τέτοιες πολύ εύκολες και προφανείς λύσεις δεν μπορούν να συζητηθούν τότε σημαίνει ότι είμαστε σε πολύ πιο σκοτεινές περιοχές από όσο μπορούμε να φανταστούμε. Πώς αλλιώς εξηγείται ότι μηχανισμοί που υπάρχουν και μπορούν να χρησιμοποιηθούν με άμεσα αποτελέσματα δεν συζητιούνται καθόλου;

Νομίζω ότι αν τα κράτη δεν είναι υποκαταστήματα των πολυεθνικών εταιρειών και αφού θεωρητικά έχουν μεγάλη ισχύ με στρατούς, πολίτες, λαούς, θεσμούς, προϋπολογισμούς και δημοκρατικές διαδικασίες θα μπορέσουν να ελέγξουν την επιχειρηματική δύναμη όχι καταστρέφοντάς την αλλά κατευθύνοντάς την υποχρεωτικά προς τα εκεί που επιθυμούν.

Τα κόμματα που έχουν ειδική (έστω και θεωρητικά) σχέση με την κοινωνία και τους δημοκρατικούς θεσμούς της, θα μπορούσαν να σχεδιάσουν μια ανάλογη πρόταση σε διεθνές επίπεδο. Οι αντιρρήσεις σε ένα τέτοιο σχέδιο σίγουρα δεν θα σκόνταφταν στην αποτελεσματικότητά του αφού βλέπουμε σήμερα πόσο πολύ κοστίζει η "αποτελεσματικότητα" της κερδοσκοπικής αναρχίας, ενώ το κόστος θα είναι ακόμη μεγαλύτερο στο μέλλον λόγω των σημερινών κρατικών χρηματοδοτήσεων καθώς και της απομείωσης της περιουσίας των ασφαλιστικών ταμείων λόγω των επενδύσεών τους.

Προσωπικά πιστεύω ότι παρόλο που ένα τέτοιο σχέδιο θα ήταν εντελώς ανατρεπτικό και πολλαπλής αποτελεσματικότητας σε πολλά επίπεδα δεν θα συζητηθεί ποτέ. Δεν θα συζητηθεί διότι άρρητα αλλά σταθερά οι κοινωνίες, οι πολίτες και οι λαοί έχουν αποδεχθεί το σιωπηλό ρόλο τους αλλά και επειδή οι πολιτικές δυνάμεις σε όλο τον κόσμο δεν αντιπροσωπεύουν το λαό αλλά τα επιχειρηματικά συμφέροντα. Σε αυτό το πλαίσιο η πρόταση που κάνω αποδεικνύει ότι προτάσεις που μπορούν να ελέγξουν την κατάσταση υπάρχουν και μάλιστα χρησιμοποιώντας τους υπάρχοντες θεσμούς και μέσα.

Η ιστορία της Olga από την Ουκρανία

Ένας φίλος μου ο οποίος ασχολείται με business στα βαλκάνια και την Ανατολική Ευρώπη μου έλεγε για την περίπτωση της Όλγας. Η Όλγα είχε μια επιχείρηση η οποία αγόραζε γάλα από εγχώριους παραγωγούς και το πουλούσε στο εξωτερικό. Οι οικονομικές συνθήκες όμως άλλαξαν πολύ γρήγορα με την οικονομική κρίση. Οι αγοραστές από το εξωτερικό ζητούσαν όλο και χαμηλότερες τιμές για το γάλα μέχρι που οι παραγωγοί έφτασαν σε σημείο να μην πουλάνε πλέον ενώ η ίδια αναγκάστηκε και έκλεισε την επιχείρησή της. Ζήτησα από τον φίλο μου να ζητήσει από την Όλγα να μου στείλει ένα mail που να περιγράφει τα κυριότερα στοιχεία της κρίσης έτσι όπως τη βιώνει η ίδια στη χώρα της.

Στο mail που μου έστειλε η Όλγα από την Ουκρανία αναφέρει ότι το κακό στη χώρα της άρχισε τα τελευταία 2 χρόνια με τη διεφθαρμένη κυβέρνηση. Πολλοί επιχειρηματίες έκλεισαν τις επιχειρήσεις τους και έγιναν κυβερνητικοί αξιωματούχοι με μισθούς των $200 το μήνα. Το έκαναν αυτό διότι βρήκαν ευκολότερο τρόπο να κερδίζουν χρήματα καταληστεύοντας τον κρατικό προϋπολογισμό. Στην πόλη της, το Lugansk, πάνω από το 50% είναι απολυμένοι ενώ οι υπόλοιποι κάνουν οικονομίες για να έχουν χρήματα για τρόφιμα. Μάλιστα απολύονται ακόμη και αυτοί που εργάζονταν παράνομα και χωρίς καμία ασφάλιση. Αυτοί που εργάζονται ακόμη, στην πόλη της, δεν πληρώνονται κανονικά λόγω του παγώματος των τραπεζικών πιστώσεων.

Με αυτή την οικονομική κατάσταση όσες επιχειρήσεις προσλαμβάνουν άτομα τα βάζουν να κάνουν εργασία έξι ατόμων με μισθούς 200 δολαρίων όταν το ενοίκιο που πληρώνει η Όλγα στο Lugansk κοστίζει $150 και ένα κιλό κρέας $8. Δεν μπορεί να καταλάβει ποιοι ψωνίζουν κάποιες ακριβές σάλτσες που πωλούνται προς $15 στο ράφι, μου γράφει χαρακτηριστικά....Όπως μαθαίνει όμως, όχι στην πόλη της αλλά στο Κίεβο, και σε ορισμένες περιοχές του, τα ενοίκια έχουν πέσει δραματικά, ακόμη και στα $70 για ένα σπίτι σαν το δικό της. Η ίδια καθώς και άλλοι δεν έχουν από τον Ιανουάριο χρήματα για να πληρώσουν το ενοίκιό τους και τις δόσεις των δανείων τους. Το κόστος ζωής συνολικά έχει διπλασιαστεί σε σχέση με πέρυσι όπως αναφέρει.

Η εγκληματικότητα έχει αυξηθεί και αναφέρει ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ότι πριν από δύο μέρες χτυπήθηκε μια ακόμη τράπεζα στην οποία έγραψαν με μεγάλα γράμματα ότι αυτό θα είναι μόνο η αρχή.

Τελειώνει το γράμμα της αναφέροντας ότι η ίδια είναι πολύ αισιόδοξο άτομο αλλά πλέον βλέπει ρεαλιστικά τα πράγματα. Πολλοί συμπατριώτες της εγκαταλείπουν ξανά τη χώρα προς αναζήτηση μιας καλύτερης ζωής στο εξωτερικό....

Σημείωση: Μετά από πολλά χρόνια καλπάζουσας ανάπτυξης, το 2009 προβλέπεται να φέρει πολλά ακόμη μαύρα σύννεφα για την Ουκρανία καθώς οι διεθνείς οικονομικοί αναλυτές περιμένουν ρυθμό ανάπτυξης ακόμη και -7% (από τους πολύ μεγάλους θετικούς ρυθμούς που είχε τα προηγούμενα χρόνια). Μιλάμε δηλαδή για μια συντριβή παρόλο που το νόμισμα της Ουκρανίας (hryvnia) έχασε το 60% της αξίας του από τον Μάιο του 2008 και παρόλο που η Ουρανία έλαβε $16,5 δις δολάρια από το ΔΝΤ. Θα είχε ενδιαφέρον να δει κάποιος ποιες Ευρωπαικές τράπεζες και επιχειρήσεις επένδυσαν τα προηγούμενα χρόνια στην Ουκρανία έχοντας εντυπωσιαστεί από τις δυναμικές της οικονομικές επιδόσεις και την ανοιχτή της οικονομία. Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον θα έχει να δει κάποιος και ποιες ελληνικές τράπεζες έχουν επενδύσει στην Ουκρανία μέσω πανηγυρικών εξαγορών (καθώς και σε άλλες "Ουκρανίες" στα Βαλκάνια). Τονίζω ότι η Ουκρανία έχει πολύ μικρότερο δημόσιο χρέος από πολλές χώρες της ΟΝΕ.

Δείτε και αυτά:
Υποβάθμιση της Ουκρανίας από τον οίκο Fitch
Ουκρανική Πρεσβεία στην Ελλάδα
Πρεσβεία της Ελλάδας στην Ουκρανία

Ομιλία από το παγκόσμιο κοινωνικό φόρουμ (Βραζιλία)

Image via Wikipedia

Ομιλία του Ντέϊβιντ Χάρβεϊ (David Harvey) στο πρόσφατο Παγκόσμιο Κοινωνικό Φόρουμ στο Μπελέμ της Βραζιλίας. Ακολουθεί ένα απόσπασμα:

"Το τραπεζιτικό σύστημα πρέπει να υπηρετεί τους ανθρώπους, όχι να συντηρείται από το μόχθο των ανθρώπων. Κι ο μόνος τρόπος, με τον οποίον κάποια στιγμή θα κατορθώσουμε πράγματι να ασκήσουμε το δικαίωμα στην πόλη, είναι να πάρουμε την εποπτεία του προβλήματος της καπιταλιστικής απορρόφησης της υπεραξίας. Πρέπει να κοινωνικοποιήσουμε την υπεραξία του κεφάλαιου. Πρέπει να την χρησιμοποιήσουμε για την ικανοποίηση των κοινωνικών αναγκών. Πρέπει να βγούμε έξω από το πρόβλημα της διαρκούς συσσώρευσης του 3%. Τώρα, βρισκόμαστε στο σημείο, όπου ένας διαρκής ρυθμός ανάπτυξης 3% θα έχει ένα τεράστιο περιβαλλοντικό κόστος, θα συνεπάγεται μια τεράστια πίεση πάνω στις κοινωνικές καταστάσεις, έτσι ώστε να πηγαίνουμε από τη μια οικονομική κρίση σε μια άλλη. Αν βγούμε από την παρούσα οικονομική κρίση με τον τρόπο που θέλουν, θα συμβεί μια άλλη οικονομική κρίση μετά από πέντε χρόνια. Έτσι, ερχόμαστε στο σημείο, όπου δεν μπορούμε πια να αποδεχθούμε αυτό που είχε πει η Μάργκαρετ Θάτσερ, ότι “δεν υπάρχει καμιά άλλη εναλλακτική λύση” και λέμε ότι πρέπει να υπάρχει κάποια εναλλακτική λύση. Γενικώς, πρέπει να υπάρχει μια εναλλακτική λύση στον καπιταλισμό. Και μπορούμε να αρχίσουμε να την προσεγγίζουμε αντιλαμβανόμενοι το δικαίωμα στην πόλη σαν μια λαϊκή και διεθνιστική απαίτηση κι ελπίζω ότι όλοι μπορούμε να είμαστε ενωμένοι στο έργο αυτό. "

Ολόκληρη η μετάφραση της ομιλίας στο blog Κοινωνικά Κινήματα και Δίκτυα

Τα "τεθωρακισμένα" στους δρόμους

Image via Wikipedia

Πριν από μερικές μέρες έγραφα ότι αυτά που προτείνει ο Σύνδεσμος Ελλήνων Βιομηχάνων σύντομα θα γίνουν νόμος κατά το γνωστό σύνθημα: "Νόμος είναι το δίκιο του βιομηχάνου". Χτες λοιπόν άκουσα ότι η κομισιόν προτείνει εβδομάδα εργασίας 3 ημερών με αντίστοιχη μείωση αποδοχών. Και επειδή όλοι αναθεματίζουν αυτή την πρόταση (π.χ. η ΓΣΕΕ) αυτό που στο τέλος θα γίνει, αν δεν γίνει το θέλημα των βιομηχάνων, θα είναι να αναγκάσουν τους εργαζόμενους να δουλεύουν πιο πολλές ώρες με παράλληλες απολύσεις. Θα πάμε δηλαδή ή σε εργασιακή εβδομάδα 3 ημερών με παράλληλες απολύσεις ή σε αύξηση των ωρών εργασίας (π.χ. 70 τη βδομάδα) παράλληλα με πάρα πολλές απολύσεις.

Σε κάθε περίπτωση το δίλημμα που μας τίθεται είναι η επιλογή μεταξύ ενός αργού και βασανιστικού θανάτου ή ενός γρήγορου και ανώδυνου θανάτου μέσω είτε της εργασιακής μας εξάντλησης, είτε μέσω της οικονομικής μας ασφυξίας.

Όπως θα πει ο κάθε καπιταλιστής : "... τι να κάνουμε τώρα, αφού έτσι είναι η κατάσταση ...έτσι πρέπει να χορέψουμε...". Μέχρι πέρυσι όμως, οι μεγάλες επιχειρήσεις παρουσίαζαν υπερκέρδη τα οποία δεν μοιράζονταν σε κανέναν άλλο εκτός από τους μετόχους και τα golden boys τους. Τώρα ζητάνε να τους σώσουμε για να σωθούμε. Μας λένε, εμείς θα αποφασίζουμε με βάση τα επιχειρηματικά μας συμφέροντα τα οποία θα πρέπει να είναι πάντοτε στο προσκήνιο για να ζήσετε και εσείς, αν δεν συνεχίσετε να μας κάνετε πλούσιους θα πεθάνετε στην πείνα. Αυτή είναι η κεντρική ιδέα τους....

Έως εδώ ήταν, τέλος τα λόγια
**************************************************************************

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο που διαμορφώθηκε δεν υπάρχει άλλη επιλογή για τον κόσμο της εργασίας παρά μια γενική και μανιασμένη αντεπίθεση διαρκείας σε όλα τα κοινωνικά και εργασιακά μέτωπα. ΚΑΜΙΑ ΥΠΟΧΩΡΗΣΗ, ΑΡΝΗΣΗ ΣΕ ΟΛΑ, ΟΧΙ ΣΤΟ ΔΙΑΛΟΓΟ, ΚΑΜΙΑ ΑΥΤΟΣΥΓΚΡΑΤΗΣΗ. Μας ζητάνε να συζητήσουμε τον τρόπο που θα μας σκοτώσουν; Όχι ρε δεν θα επιλέξετε εσείς πώς θα μας πεθάνετε, θα πεθάνουμε μόνοι μας σε διαρκή αγώνα ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΣΑΣ. Δεν θα πεθάνουμε ήσυχα όπως θέλετε, δεν θα σιωπήσουμε καθώς μας σκοτώνετε, δεν θα ανεχτούμε τη λογική σας, τη λογική της εξαπάτησης της κοινωνίας και της εργασίας για να μπορέσετε και πάλι να κερδίσετε άλλα τόσα δισεκατομμύρια εις βάρος μας. Μπορεί να πέσουμε αλλά θα πέσουμε αγωνιζόμενοι μέχρις εσχάτων, από εδώ και πέρα αν χτυπηθούμε θα χτυπήσουμε κιόλας.

Αυτός που δεν έχει πια τίποτα να χάσει είναι διατεθειμένος να τα ρισκάρει όλα. Και ο κόσμος της πραγματικής εργασίας δεν έχει πια τίποτα να χάσει.

Ας ψάξουν οι σπουδαγμένοι της αριστεράς και όποιος άλλος μπορεί, να βρει εναλλακτικές λύσεις. Είτε όμως βρουν λύσεις, είτε δε βρουν δεν μας καίγεται καρφάκι. Η περίοδος ανοχής μας τελείωσε. Οι καπιταλιστρικές λύσεις απέτυχαν σε όλα τα επίπεδα, δεν θα είναι πια ανεκτές από κανέναν εργαζόμενο. Και μη νομίζετε ότι η ΑΝΑΓΚΗ θα μας κάμψουν το ηθικό, γιατί αυτή τη φορά οι εξεγερμένοι δεν θα φοράνε κουκούλες και θα στραφούν καθαρά εναντίον σας με κάθε προσωπικό τους κόστος.

Ας πάρετε τους νόμους της αγοράς και της οικονομίας που φτιάξατε για πάρτη σας και ας τους βάλετε εκεί που ξέρετε......

Απαγόρευση καπνίσματος: Ένα αντικαπιταλιστικό μέτρο!!

Cover via Amazon

Για να μη βιαστεί κανείς να βγάλει συμπεράσματα να πω ευθύς εξαρχής ότι είμαι καπνιστής και τρελαίνομαι όταν πάω κάπου που δεν μπορώ να καπνίσω. Βεβαίως σέβομαι τους άλλους και θα το σβήσω αμέσως αν καταλάβω ότι ενοχλώ ή δεν θα το ανάψω καθόλου αν βρίσκομαι σε ένα μέρος που δεν μπορώ να καπνίσω (π.χ. στον προθάλαμο ενός παιδιάτρου).

Αυτή η απαγόρευση του καπνίσματος μου ήρθε στο μυαλό λόγω δύο αναρτήσεων που διάβασα πρόσφατα (Νίκος και Αεροστατίκ). Θεωρώ ότι το θέμα της απαγόρευσης του καπνίσματος έχει τρομερές πολιτικές προεκτάσεις και αποτελεί ένα φοβερό πείραμα.

Εισαγωγή
Κατ' αρχήν η απαγόρευση του καπνίσματος συνοδεύτηκε από μεγάλες καταδίκες στις ΗΠΑ έναντι των μεγαλύτερων κολοσσών της βιομηχανίας καπνού και τσιγάρων. Αυτό στην εποχή μας είναι άξιο λόγου, πώς είναι δυνατόν και ολόκληρες εταιρείες διαλύθηκαν μετά από δικαστικές αποφάσεις που επιδίκασαν τεράστια ποσά ως αποζημιώσεις για ασθένειες που είχαν σχέση με το κάπνισμα; Δεν σκέφτηκαν τους εργαζόμενους σε αυτές τις επιχειρήσεις, δεν σκέφτηκαν τις οικονομικές συνέπειες τέτοιων ενεργειών;

Όμως στην συγκεκριμένη περίπτωση το διακύβευμα δεν ήταν το ηθικό καλό, ή η υγεία των πολιτών αλλά μια ανάλυση κόστους-οφέλους μεταξύ εξόδων νοσηλείας καθώς και διαφόρων μη θανατηφόρων ασθενειών που μείωναν την παραγωγικότητα, με το κόστος από την καταπολέμηση του καπνίσματος. Δεν λέω ότι τέτοιες αναλύσεις δεν είναι σωστές. Καλώς γίνονται, αλλά να γίνουν και προς όλες τις κατευθύνσεις. Επίσης δεν είναι όλα θέμα (χρηματικού) κόστους ωφέλειας, και εννοώ με αυτό ότι πάντοτε πρέπει να υπολογίζουμε τα μακροπρόθεσμα κόστη και όχι μόνο τα βραχυπρόθεσμα. Εκεί έχουμε δρόμο ακόμη μπροστά μας αφού σήμερα όποιος κοιτάει μόνο το άμεσο όφελος-κόστος θεωρείται από το σύστημα λογικός ενώ αν εξετάσει το μακροπρόθεσμο κόστος είναι "περίεργος"...

Θα υποστηρίξω παρακάτω ότι οι αποφάσεις περι περιορισμού του καπνίσματος (προειδοποιήσεις, απαγορεύσεις κτλ) είναι σε αντικαπιταλιστική κατεύθυνση.

Κυρίως θέμα
Αν εξετάσουμε όμως το θέμα σε ατομικό επίπεδο, η απαγόρευση του καπνίσματος σχεδόν παντού στο εξωτερικό, αποτελεί έναν ασυνήθιστο περιορισμό της ατομικής ελευθερίας. Σε αυτή τη φάση γίνεται για να μην επιβαρύνονται (υποτίθεται) οι παθητικοί καπνιστές. Νομίζω όμως ότι ο πραγματικός σκοπός δεν είναι αυτός αλλά η αποθάρρυνση του καπνίσματος με σκοπό την διακοπή του, κάτι που επετεύχθη παντού στον κόσμο (εκτός Ελλάδος όπου το μέτρο εφαρμόστηκε χλιαρά). Το βίωσα αυτό όταν εργαζόμουν σε μια μεγάλη πολυεθνική εταιρεία και μου απαγόρευσαν να καπνίζω. Παρόλο που ήμουν μανιακός και πρεζάκι με το κάπνισμα, σιγά, σιγά έμαθα να καπνίζω πολύ λιγότερο. Κόντεψα να το κόψω. Τελικά παραιτήθηκα από εκείνη την εταιρεία και έτσι αύξησα ξανά το κάπνισμα!

Θεωρώ το κάπνισμα μια βιολογική εξάρτηση παρόμοια της ηρωίνης σε δύναμη εθισμού (όχι σε ένταση συνεπειών). Παλαιότερα, στις αρχές του αιώνα, χρησιμοποιούσαν τη νικοτίνη ως κατσαριδοκτόνο. Πολλές εταιρείες έχουν βγάλει πολύ αποτελεσματικά χάπια κατά του καπνίσματος που δρουν στον εγκέφαλο βοηθώντας τα "δεντράκια" που λέγονται νικοτινικοί υποδοχείς να μαραθούν. Τότε μας εγκαταλείπει και η εξάρτηση. Συνεπώς υπάρχει μια κατηγορία πραγμάτων που ο άνθρωπος είναι πολύ επιρρεπής και στα οποία η ελευθερία της βούλησής του δεν τον βοηθάει ιδιαίτερα.

Κατά τη γνώμη μου τέτοιες είναι οι περιπτώσεις στις οποίες βασίζονται οι διαφημιστές για να μας κάνουν να αγοράσουμε τα προϊόντα τους σε διάφορες περιπτώσεις που έχουμε μειωμένες αναστολές. Στη συνέχεια και με βάση αυτές τις αδυναμίες γινόμαστε εξαρτημένοι σε κάτι, και με βάση τις εξαρτήσεις μας κάποιοι κερδίζουν πολλά δισεκατομμύρια. Ακόμη και η κατανάλωση (γενικά) έχει γίνει εθισμός στηριζόμενη στο ένστικτο της αυτοσυντήρησης του ανθρώπου σε συνάρτηση με τα αναπαραγωγικά του ένστικτα.

Όπως έχουν δείξει πολλοί ερευνητές με πειράματα που έχω αναφέρει σε παλαιότερες αναρτήσεις (π.χ.Πειραματική φιλοσοφία), πολλές φορές ο άνθρωπος επηρεάζεται από διάφορα πράγματα: οσμές, συναισθήματα, εικόνες, τάσεις του, αδυναμίες του κτλ και συμπεριφέρεται εντελώς παράλογα. Μια από αυτές τις περιπτώσεις είναι π.χ ο τζόγος ή το κάπνισμα, ή οι διαφημίσεις αυτοκινήτων προβάλλοντας μια ωραία κοπέλα. Ποιος μπορεί να αντισταθεί σε αυτά ή σε κάποια από αυτά. Κάποιος μπορεί να καταστραφεί επειδή είναι τζογαδόρος, κάποιος άλλος να πάθει καρκίνο από το κάπνισμα, ένα παιδί να εξαπατηθεί από διαφημίσεις παιδικών παιχνιδιών, ένας άλλος να κοιτάει το αυτοκίνητο και να βλέπει την ωραία κοπέλα της διαφήμισης μπερδεύοντας τις ανάγκες του!

Σε παρόμοιες περιπτώσεις θεωρώ λογικό και κοινωνικά τίμιο-δίκαιο, να υπάρχουν περιορισμοί, από προειδοποιητικοί μέχρι απαγορευτικοί. Για παράδειγμα: απαγορεύεται το κάπνισμα σε δημόσιους χώρους. Μπορεί σε εμένα να ακούγεται φασιστικό αλλά τελικά δεν είναι. Απαγορεύεται να υπάρχουν καζίνο. Μπορεί να ακούγεται αντικαπιταλιστικό αλλά είναι σωστό. Απαγορεύεται να παίζονται διαφημίσεις για τα παιδιά. Μπορεί να προκαλέσει ζημία στις εταιρείες που πουλάνε παιχνίδια αλλά είναι ηθικά σωστό. Απαγορεύονται οι διαφημίσεις κάτω από κάποιες προϋποθέσεις και όρους. Αυτό το τελευταίο μπορεί να ξενίζει αλλά σε όλο τον κόσμο υπάρχουν π.χ. περιορισμοί στις διαφημίσεις τραπεζών ή επενδυτικών προϊόντων επειδή εκεί (και όπως αποδείχτηκε πρόσφατα) η εξαπάτηση είναι πανεύκολη, αλλά και αλλού.

Και ακόμη, απαγορεύονται οι διαφημίσεις σε πινακίδες στο δρόμο που αποσπούν την προσοχή του οδηγού. Φαντάζεστε π.χ. εμένα να τρέχω με τη μηχανή μου με 220 χιλιόμετρα και ξαφνικά να μου αποσπάσει την προσοχή μια κοπέλα σε μια ταμπέλα 20Χ6 μέτρα μέγεθος;; Συνεπώς απαγορεύεται να κυκλοφορούν μηχανές με πάνω από π.χ. 60 άλογα ιπποδύναμη. Αφού δεν επιτρέπεται το τρέξιμο με 220 χιλιόμετρα γιατί πωλούνται μηχανές που τρέχουν με 300 χιλιόμετρα;;

Όλα τα παραπάνω θεωρώ ότι είναι απόλυτα λογικά και στο ίδιο μοτίβο που λειτουργεί η απαγόρευση του καπνίσματος ή σε παραπλήσιο μοτίβο. Σε κάποιες περιπτώσεις που τα όρια είναι δυσδιάκριτα και υπάρχουν πολλές ενστάσεις θα πρέπει να μπουν ισχυρά πλέγματα προειδοποιήσεων σαν αυτές που έχουν μπει πάνω στα πακέτα με τα τσιγάρα. Για παράδειγμα, θέλεις να επενδύσεις χρήματα στη wall street; Να είναι υποχρεωμένες οι τράπεζες να σου πουν (ή και ανεξάρτητοι φορείς) ότι μπορεί να τα χάσεις όλα. Θέλεις να εργαστείς σε μια επιχείρηση ως υπάλληλος; Να σε παίρνουν κάθε μέρα σχεδόν τηλέφωνο ειδικοί σύμβουλοι και να σε ενημερώνουν για τους κινδύνους που διατρέχεις από την πιθανή εργοδοτική ασυδοσία. Θέλουμε να μην γίνουν όλοι παχύσαρκοι; Ας μπουν ειδικά μαθήματα στα σχολεία και αυστηρές συστάσεις στις συσκευασίες τροφίμων.

Συμπέρασμα
Μια τέτοια κοινωνία ασφαλώς είναι πιο λογική από την τρέχουσα. Πρέπει να υπάρχει ένα πλέγμα απαγορεύσεων και προειδοποιήσεων. Όμως το πλέγμα αυτό δεν πρέπει να στρέφεται μόνο εκεί που επιτρέπουν οι νόμοι της αγοράς. Θα πρέπει οι απαγορεύσεις και οι προειδοποιήσεις να συμπεριλάβουν ΚΥΡΙΩΣ τα μεγάλα συμφέροντα όπως έγινε στις καπνοβιομηχανίες στις ΗΠΑ, να θίξουν κατεστημένες καταστάσεις, ακόμη και να οδηγήσουν σε διάλυση ολόκληρους κλάδους της βιομηχανίας και της παραγωγής, χωρίς κανέναν ενδοιασμό...Οι απαγορεύσεις θα πρέπει να ανακατευθυνθούν από το ατομικό επίπεδο σε θεσμικό επίπεδο και σε επίπεδο οικονομίας και επιχειρήσεων. Τότε ΚΑΙ μόνο τότε θα είναι δυνατόν να μιλάμε για ελεύθερη βούληση, και για στοιχειώδη κοινωνική και ατομική αυτονομία η οποία θα μπορεί να καθιερωθεί σε υγιείς και στέρεες βάσεις.

Τελικά τα τσιγάρα ενοχλούν ενώ η μόλυνση του περιβάλλοντος όχι;


Για το κάπνισμα δείτε (κυριολεκτικά) και αυτά:
The Insider
Thank you for smoking

Η Wall Street ποτέ δεν θα πεθάνει, κουφάλα νεκροθάφτη!!

...για να δω πέφτει ακόμη ο Dow Jones ;......ουυυ άνετα προλαβαίνω στο -4,5%=300+ μονάδες κάτω, να κοροϊδέψω λίγο πριν προλάβει να ανέβει πάλι....Κουράγιο στα golden boys.....



Το παρακάτω το αφιερώνω σε έναν άσπονδο φίλο μου:

Ο άνθρωπος που απέλυσε τον εαυτό του...

Το τελευταίο διάστημα είναι ο παράδεισος ορισμένων επιχειρηματιών. Όσοι έχουν άνεση, δηλαδή μεγάλες καταθέσεις στις τράπεζες (και μόνο αυτοί), πηγαίνουν στην τράπεζά τους και παίρνουν μερικές εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ δάνειο με μηδενικό επιτόκιο λόγω επιδότησης από το ΤΕΜΠΜΕ (για να τονωθεί υποτίθεται η οικονομία) και τα καταθέτουν σε κάποιον λογαριασμό τους κερδίζοντας από τους τόκους χωρίς να υποχρεώνονται να τα επενδύουν στις επιχειρήσεις τους. Δηλαδή όλοι εμείς επιδοτούμε (ως συνήθως) τους επιχειρηματίες για να κερδίσουν περισσότερο χωρίς ρίσκο, μήπως τότε και μας λυπηθούν.... Παράλληλα όμως, αυτοί οι επιχειρηματίες που επιδοτούνται από όλους εμάς (για να τοκίζουν τα χρήματά τους) απολύουν και μερικούς εργαζόμενους με την δικαιολογία της κρίσης, ποιος άλλωστε μπορεί να αμφισβητήσει το δικαίωμά τους στις απολύσεις...Ούτε καν το κράτος που τους επιδοτεί.

Σήμερα λοιπόν, μίλησα με ένα φίλο μου λογιστή, στον οποίο είχα αναφερθεί και παλαιότερα. Μου είπε ότι προχώρησε και αυτός σε απολύσεις! Μα εσύ, του είπα, δεν έχεις κανένα εργαζόμενο! Και τότε μου είπε βέβαια ότι απέλυσε τον εαυτό του. Ε! τι επιχειρηματίας θα ήταν αν δεν απέλυε και αυτός έναν εργαζόμενο τώρα που έχουμε κρίση!

Με λίγα λόγια τα παράτησε. Πήρε τηλέφωνο όλους τους πελάτες που τους κρατούσε τα λογιστικά βιβλία και τους είπε ότι θα φροντίσει για ό,τι εκκρεμότητες τυχόν έχουν μέχρι και το 2008 και από εδώ και πέρα θα έπρεπε να βρουν άλλο λογιστή.

Η απόφασή του μου έκανε εντύπωση λόγω του timing. Τώρα που δεν προσλαμβάνει κανείς αυτός τα παράτησε; Δεν είχε κανένα πρόγραμμα για το τι θα κάνει. Μετά από παραπάνω από μια δεκαετία πίεσης, πενιχρών αποδοχών (κερδών) και άδικου τρεξίματος έφτασε ο κόμπος στο χτένι. Ξύπνησε ένα πρωί πήγε στο γραφείο του και χωρίς (όπως μου είπε) να το έχει σκεφτεί ιδιαίτερα ή να το έχει προγραμματίσει, τηλεφώνησε σε έναν, έναν όλους τους πελάτες του και τους είπε να βρουν άλλο λογιστή γιατί αυτός τα παρατάει....

Δε λέω, ηρωική η έξοδός του αλλά και λίγο ξεκάρφωτη αφού δεν έχει κάποιο σχέδιο, κάποιο προγραμματισμό και δεν ξέρει τι να κάνει από εδώ και στο εξής. Μου είπε, λοιπόν, ότι θα πάει σε ένα χωριό και θα γίνει αγρότης! Στην αρχή νόμιζα ότι μου κάνει πλάκα, αλλά όχι! Μιλούσε πολύ σοβαρά, θα πάει σε ένα χωριό που η οικογένειά του έχει μια πολύ μικρή περιουσία και θα κυνηγήσει να πάρει και επιδότηση ως νέος αγρότης, αν και όπως μου είπε δεν έχει δει κάν αν υπάρχουν τέτοια προγράμματα και αν αυτός δικαιούται και μπορεί να ενταχθεί σε αυτά.

Πάνω σε αυτό το υποθετικό του υποθετικού προσχεδίου έκανα κάποιες ερωτήσεις: Αν η περιουσία είναι αρκετή, αν έχουν άλλοι δικαιώματα σε αυτήν, αν μπορεί να μείνει στο χωριό, αν γνωρίζει τη δουλειά, αν, αν, αν, αν.... Σε όλα μου απάντησε αρνητικά, η περιουσία που θα μπορούσε να εκμεταλλευτεί είναι μόλις 20 (αραιά) στρέμματα καλλιέργειας τα οποία δεν είναι και σε άριστη κατάσταση, ακόμη και αυτά δεν είναι σίγουρος αν θα μπορεί να τα εκμεταλλευτεί αυτός μιας και υπάρχουν και άλλοι ενδιαφερόμενοι (συγγενείς κτλ), δεν γνωρίζει τη δουλειά, δεν ξέρει αν μπορεί να μείνει στο χωριό, δεν, δεν, δεν, δεν, δεν....

Παρόλα αυτά ήταν χαρούμενος που παράτησε τη δουλειά του, και μαζί του χάρηκα και εγώ αφού τον έβλεπα όλον αυτό τον καιρό που αναστέναζε σε μια δουλειά που δεν είχε τίποτα να του προσφέρει, μπλεγμένος σε ένα κύκλωμα που δεν του ταίριαζε, και σε ένα βαρετό και ασαφές γι' αυτόν αντικείμενο εργασίας.

Πριν προλάβω να δείξω και τη δική μου χαρά για την τολμηρή του απόφαση, άρχισε να κάνει όνειρα. Μου είπε ότι αν μπορούσε να ξεκινήσει να κάνει τον αγρότη ίσως θα μπορούσε στη συνέχεια να τυποποιήσει το προϊόν με τη βοήθεια και ενός φίλου του που ασχολείται με παρόμοια θέματα, και έτσι να γλιτώσει από τους ελεεινούς μεσάζοντες. Θα προσπαθούσε να κάνει και αγροτικές εργασίες άλλων που ζουν στις πόλεις και δουλεύουν ως υπάλληλοι. Δεν ξέρω γιατί αλλά με έπεισε ότι μπορεί να τα καταφέρει!

Όταν είπα τη λέξη υπάλληλος ως εναλλακτική λύση άστραψε ολόκληρος, σιγά ρε μου λέει μην πάω να γίνω υπάλληλος, για κορόιδο με έχεις!!!....

Τελικά μάλλον δεν είναι καθόλου κορόιδο...

Charlie Wilson's War (2007)

Image via Wikipedia

Παλαιότερα είχα προμηθευτεί αρκετά βιβλία για να καταλάβω πώς ακριβώς λειτουργεί το πολιτικό σύστημα στις ΗΠΑ. Αντί όλων αυτών θα αρκούσε να δω μόνο μια πολύ ωραία ταινία, το Charlie Wilson's War.

Η ιστορία είναι μια αληθινή περιγραφή του πώς οι ΗΠΑ αναμίχθηκαν στον πόλεμο του Αφγανιστάν με την ΕΣΣΔ την δεκαετία του 1980 και τροφοδοτώντας τους Αφγανούς αντάρτες με τον κατάλληλο οπλισμό κατάφεραν να αλλάξουν την έκβαση του πολέμου με την αποχώρηση των Σοβιετικών από τα εδάφη του Αφγανιστάν.

Η ταινία περιγράφει το πώς ακριβώς ο Chralie Wilson, μέλος του Κογκρέσου, βοήθησε στην στρατολόγηση ενός μέλους της CIA και μέσω της βοήθειας των λόμπι κατάφερε να κάνει το Ισραήλ, την Αίγυπτο και το Πακιστάν (!) να συνεργαστούν άτυπα για να τροφοδοτήσουν τους αντάρτες με τον κατάλληλο οπλισμό. Οι Αμερικανοί βέβαια θεωρούν την εξέλιξη αυτή ως την αφορμή που οδήγησε στην κατάρρευση της ΕΣΣΔ, δεν το ξέρω αυτό.

Νομίζω, όμως, ότι μου λύθηκαν όλες οι απορίες για το πώς δουλεύουν τα λόμπι και η εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ, άλλωστε και η ταινία ήταν απολαυστική.

Κρατικοί υπάλληλοι σε διαθεσιμότητα (Καλιφόρνια)

Image by elycefeliz via Flickr

Ενώ δίνονται πακτωλοί χρημάτων για να σωθούν οι μεγάλες εταιρείες από την οικονομική καταστροφή στις ΗΠΑ, η πολιτεία της Καλιφόρνια έθεσε σε διαθεσιμότητα 200,000 υπαλλήλους για να μπορέσει να αντεπεξέλθει στα μεγάλα ελλείμματα και χρέη της. Οι υπάλληλοι θα βρίσκονται σε υποχρεωτική άδεια 2 επιπλέον μέρες το μήνα με αντίστοιχη μείωση των αποδοχών τους κατά 10% περίπου.

Κατά τη δική μου εκτίμηση αυτό αντιστοιχεί σε μερική παύση πληρωμών. Και βέβαια αν το έκανε η Αργεντινή ή η Κολομβία όλοι θα έλεγαν για την αποτυχία της οικονομικής πολιτικής τους και τα ολέθρια αποτελέσματα των κοινωνικών παροχών. Όχι όμως, αυτά δεν γίνονται στην κρατικοδίαιτη Ελλάδα ούτε στην αναποτελεσματική Ιταλία αλλά στην νεοφιλελεύθερη Αμερική. Και δεν είναι αποτέλεσμα των μεγάλων κοινωνικών παροχών αλλά της νεοφιλελεύθερης πολιτικής.

Σημειώνω ότι η Καλιφόρνια έχει παράδοση στις κομπίνες. Θυμίζω το 1999 ότι η εταιρεία Enron (7η μεγαλύτερη στον κόσμο) αγόραζε και πουλούσε δικαιώματα ηλεκτρικής ενέργειας στην οργανωμένη αγορά (κάτι σαν χρηματιστήριο ηλεκτρικού ρεύματος) ενώ παράλληλα όπως αποδείχτηκε στη συνέχεια υπήρχε συνεννόηση για τεχνητές διακοπές ρεύματος στην Καλιφόρνια που ανέβαζαν ή έριχναν τις τιμές των δικαιωμάτων ηλεκτρικής ενέργειας που αγόραζε η Enron. Έτσι η Enron κέρδιζε δισεκατομμύρια. Βέβαια η Enron τιμωρήθηκε μετά από κάποια χρόνια, οι κομπίνες όμως συνεχίστηκαν με άλλες μορφές που προκάλεσαν την παρούσα παγκόσμια οικονομική κρίση.

Να θυμηθούμε επίσης ότι στην Καλιφόρνια έγιναν πριν από περίπου 20 χρόνια μεγάλης έκτασης επεισόδια με πολλούς νεκρούς και ένα μεγάλο μέρος της πόλης να φλέγεται λόγω των μέτρων που μείωναν τις κοινωνικές παροχές προς τους φτωχούς ως αποτέλεσμα της πρωτοεμφανιζόμενης εκείνη την εποχή πολιτικής του νεοφιλελευθερισμού.

Και όλοι ξέρουμε ότι αυτά που συμβαίνουν στις ΗΠΑ αποτελούν μοντέλο και για τις άλλες χώρες σε όλο τον κόσμο. Μόνο που την αποτυχία αυτή θα την χρεωθεί αυτή τη φορά η νεοφιλελεύθερη πολιτική που αναπτύσσει σε ισχυρό δόγμα την πολιτική της ιδιωτικοποίησης των κερδών και κοινωνικοποίησης των ζημιών...

Η εκτίμησή μου είναι ότι κάποια στιγμή και απότομα αυτό το ασύδοτο παιχνίδι θα τελειώσει υπό την απειλή των κοινωνικών αντιδράσεων, και ξαφνικά τότε θα θεωρείται αυτή η νεοφιλελεύθερη φιλοσοφία ως τελείως παράλογη ή ακόμη και εγκληματική . Όπως πάντα θα την πληρώσουν οι τελευταίοι θιασώτες του νεοφιλελευθερισμού από τους οποίους θα τραβηχτεί το χαλί κάτω από τα πόδια τους εντελώς ξαφνικά.

Πηγή της είδησης : Capital.gr

Το Νταβός και η σταθεροποίηση του καπιταλισμού

Image by Getty Images via Daylife

Ενώ γίνεται όλο και περισσότερος λόγος για διεθνή συντονισμό απέναντι στην οικονομική κρίση το περιοδικό TIME (16/02/09) εντοπίζει ένα σημαντικό αποσταθεροποιητικό παράγοντα αυτής της προσπάθειας.

Το περιοδικό TIME γράφει: "Το πρόβλημα είναι ότι ο Ομπάμα μπορεί να μην έχει άλλη επιλογή παρά μόνο να απογοητεύσει. Οι διεθνείς ηγέτες πρόκειται να ξαναθυμηθούν ένα κεντρικό στοιχείο για τις ΗΠΑ, ένα στοιχείο που τείνουν να ξεχνούν τον καιρό της οικονομικής άνθησης που ρωτούν λίγα για τις ΗΠΑ. Οι ΗΠΑ έχουν ένα ασυνήθιστα ανοιχτό και τεμαχισμένο πολιτικό σύστημα με τα πραγματικά κέντρα της εξουσίας έξω από τον Λευκό Οίκο".

"H Γερουσία έχει ένα θεσμικό ρόλο στην αποδοχή συνθηκών και η Βουλή των Αντιπροσώπων ήταν πάντοτε το κλειδί για την έγκριση νέας εμπορικής νομοθεσίας. Και τα δύο αυτά όργανα του Κογκρέσου καθώς και τα εκτελεστικά μέρη τους είναι συνεχώς υπό την ασφυκτική πολιορκία των πιο εξεζητημένων και εξελιγμένων λόμπι του κόσμου, ικανά να διεξάγουν καμπάνιες στα ΜΜΕ υπερ ή κατά του οποιουδήποτε σημείου μιας ενδεχόμενης διεθνούς οικονομικής συνεργασίας". Προβλήματα που δεν έχουν άλλες χώρες σε τόσο έντονο βαθμό.

Όπως ειπώθηκε στο Νταβός, χρειάζεται στενή διεθνής συνεργασία για να μπορέσει να διορθωθεί η κατάσταση στην οποία οφείλεται η οικονομική κρίση. Για να γίνει κάτι τέτοιο όμως χρειάζεται η συνεργασία των ΗΠΑ. Όπως λέει η Valerie Jarrett, οικονομική σύμβουλος του Ομπάμα: "Η οικονομία μας είναι παγκοσμιοποιημένη, η κρίση είναι παγκόσμια και άρα οι λύσεις πρέπει να είναι διεθνείς". Το πρόβλημα είναι πώς θα καταφέρει ο Ομπάμα να ξεπεράσει με πράξεις και όχι με λόγια τις αντιρρήσεις των ισχυρών εγχώριων λόμπι. Κάτι που το περιοδικό TIME (και όχι ο Τσόμσκι ή άλλοι αριστεροί περίεργοι) θεωρεί κύριο πρόβλημα.

Το παραπάνω πρόβλημα δείχνει κατά τη γνώμη μου ότι το διεθνές πρόβλημα αυτή την περίοδο γίνεται αντιληπτό με δύο μορφές. Από τη μια είναι οι φονταμενταλιστές της αγοράς, εκείνοι που θεωρούν την παρούσα κρίση ως μια καταιγίδα που θα περάσει και απαιτούν από το κράτος να τα δώσει όλα για να τους προστατεύσει από τις συνέπειες της κρίσης. Θεωρούν ότι σύντομα τα πράγματα θα διορθωθούν και μέσω των ισχυρών λόμπι προσπαθούν για την έγκριση νέων πακέτων αξίας μερικών τρις δολαρίων. Από την άλλη πλευρά είναι οι κεντρώοι φιλελεύθεροι πολιτικοί, όλοι εκείνοι που ξέρουν ότι ακόμη και αν η οικονομία ανακάμψει το πρόβλημα δεν θα λυθεί και η κρίση θα επανέλθει με τον ίδιο τρόπο. Αυτοί προσπαθούν να συντονιστούν και να πάρουν περιοριστικά μέτρα έναντι του αποσταθεροποιημένου από την άπειρη οικονομική ελευθερία καπιταλισμού. Με αυτό τον τρόπο θέλουν να τον σταθεροποιήσουν ξανά σε γερές βάσεις.

Οι φονταμεταλιστές της αγοράς εκφράζουν την ελίτ των μεγάλων εταιρειών μέσω των λόμπι και λίγων ηγετών όπως ο Τσέχος πρόεδρος Vaclav Klaus που δηλώνει ότι φοβάται περισσότερο τις μεταρρυθμίσεις του καπιταλισμού από την ίδια την οικονομική κρίση. Έως τώρα, τους πρώτους μήνες μετά το μεγάλο οικονομικό τσουνάμι, νικάνε κατά κράτος οι φονταμεταλιστές της αγοράς και τα πανίσχυρα λόμπι. Κανένας συντονισμός δεν έγινε και κανένα μέτρο ρύθμισης του καπιταλισμού δεν εφαρμόστηκε. Αντίθετα σώθηκαν μεγάλες επιχειρήσεις που θα έπρεπε ξεκάθαρα να αφεθούν να χρεοκοπήσουν. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της citigroup της οποίας οι χρηματοδοτήσεις προς το αμερικανικό πολιτικό σύστημα μέσω χορηγιών και λόμπι ήταν αμύθητες τα προηγούμενα χρόνια. Σημειώνω ότι η citigroup σώθηκε παρατρίχα 1 μόλις ημέρα πριν χρεοκοπήσει με χορηγίες εκατοντάδων δις δολαρίων. Το ίδιο ετοιμάζονται να κάνουν ξανά για δεύτερη φορά στις ΗΠΑ αλλά και στο Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γερμανία μέσα από επιπλέον χορηγίες σε μεγάλες επιχειρήσεις, χρυσά σωσίβια ή με την δημιουργία κρατικών τραπεζών που θα μαζεύουν τα σκουπίδια των επιχειρήσεων εξυγιαίνοντάς τις. Είναι σαφές ότι αυτές οι επιλογές γίνονται με το μαχαίρι στο λαιμό, χωρίς να υπάρχει κάποιο σχέδιο, υπό την πίεση πανίσχυρων λόμπι και του φόβου για πλήρη οικονομική κατάρρευση.

Παρόλα αυτά είναι σαφές ότι διεθνώς οι φιλελεύθεροι πολιτικοί που θέλουν να σώσουν τον καπιταλισμό από τη βέβαιη καταστροφή, υιοθετούν όλο και περισσότερο πιο συντηρητικές και προστατευτικές πολιτικές. Ακόμη δεν έχουν πάρει συγκεκριμένα μέτρα αλλά αυτές τις μέρες φαίνεται ξεκάθαρα ότι σύντομα θα παρθούν προστατευτικά μέτρα και θα επιχειρηθεί κάποιος έλεγχος του καπιταλισμού διεθνώς. Ο διεθνής συντονισμός κινείται προς την κατεύθυνση που όρισε ο πρόεδρος της Λαϊκής "Δημοκρατίας" της Κίνας Wen Jiabao ο οποίος δήλωσε στο Νταβός ότι η κρίση οφείλεται στην λάθος μακροοικονομική πολιτική, στην χαμηλή αποταμίευση, την υψηλή κατανάλωση, την υπερβολική επέκταση και την έλλειψη πειθαρχίας των χρηματοπιστωτικών οργανισμών, στην αδυναμία υπολογισμού των ρίσκων και της αποτίμησης των περιουσιακών στοιχείων καθώς και στην αδυναμία ελέγχων και ρύθμισης των αγορών των σύνθετων χρηματοοικονομικών προϊόντων.

Τα μέτρα αυτά στην καλύτερη περίπτωση θα ακολουθούν ένα μείγμα Κευνσιανής πολιτικής, προστατευτισμού και παρέμβασης. Με αυτό τον τρόπο θα χαθούν από το προσκήνιο πολλά οικονομικά συμφέροντα που γιγαντώθηκαν στη βάση του οικονομικού ελευθερισμού (νεοφιλελευθερισμού) και τη θέση τους κατά τη γνώμη μου θα πάρουν άλλα οικονομικά συμφέροντα το ίδιο ισχυρά και εξωθεσμικά. Αν αφήναμε την οικονομία στα χέρια των φονταμεταλιστών της αγοράς είναι βέβαιο ότι ο καπιταλισμός θα κατέρρεε φέτος. Αντίθετα οι φιλελεύθεροι επαναπροσδιορίζονται και προχωράνε (σύντομα όπως όλα δείχνουν) στις απαραίτητες αλλαγές που είναι αναγκαίες ώστε τίποτα να μην αλλάξει επί της ουσίας.