Η δαιμονοποίηση του λιγότερο τυχερού

Image via Wikipedia

Με μεγάλη μου έκπληξη παρατηρώ με πόσο μίσος και αντιπάθεια στρέφονται οι "επιτυχημένοι" ενάντια στους "αποτυχημένους". Πρόσφατα στην μπλογκόσφαιρα, με αφορμή τους stagers (και παρόλο που δεν συμφώνησα μαζί τους) πολλοί έβγαλαν από μέσα τους ένα μίσος ενάντια στον υποτιθέμενο "αποτυχημένο" στειτζερά το οποίο δεν μπορώ να καταλάβω από που προέρχεται. Επειδή το θέμα είναι ψυχαναλυτικό θα περιοριστώ μόνο σε πράγματα που καταλαβαίνω.

Πολλοί νομίζουν ότι επειδή κατάγονται από χωριό, ή επειδή πέρασαν ατελείωτες ώρες διαβάζοντας ή προσπάθησαν υπεράνθρωπα για να περάσουν κάποιες εξετάσεις ή για να αριστεύσουν ή να για να πάρουν υποτροφίες (αυτές είναι οι καλές περιπτώσεις, γιατί υπάρχουν και οι κακές που όλα τα πλήρωσαν οι γονείς) ακόμη και χάνοντας κάποια ευτυχισμένα τους χρόνια αποδεικνύουν ότι είναι και πιο ικανοί από άλλους. Παραλείπουν όμως να σκεφτούν πάρα πολλά πράγματα:

Κοινωνικοί παράγοντες
Οι περισσότεροι πετυχημένοι - με τα κοινώς αποδεκτά κριτήρια- έχουν επηρεαστεί από ένα συγκεκριμένο κοινωνικό περιβάλλον. Πολλοί νομίζουν ότι αυτό το κατάλληλο κοινωνικό περιβάλλον (οικογένεια, σχολείο, παρέες κτλ) μπορεί να είναι οι γονείς της μεσαίας τάξης και πάνω ή το ήρεμο οικογενειακό περιβάλλον. Πολλές φορές όμως οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν τόσες δυσκολίες στη ζωή τους που η προσπάθεια που καταβάλλουν για να τις προσπεράσουν κάνουν την επαγγελματική τους επιτυχία παιχνιδάκι.

Πάρτε για παράδειγμα ένα μετανάστη που ήρθε στην Ελλάδα με κίνδυνο τη ζωή του αντιμετωπίζοντας τα πάνδεινα, μπορεί αυτός ο άνθρωπος να υποχωρήσει μπροστά στις πρώτες δυσκολίες;

Αντίθετα ένα παιδί που μεγαλώνει μέσα στην ασφάλεια και την οικογενειακή θαλπωρή ή υπερπροστατευτικότητα, μπορεί να γίνει ανίκανο να αντιμετωπίσει την παραμικρή δυσκολία της ζωής, και έτσι σύντομα να καταλήξει άνεργος.

Αντίστροφα, μπορεί παιδιά από ένα ταραγμένο οικογενειακό περιβάλλον να καταλήξουν εντελώς ανισόρροπα ή και να βγάλουν την ανισορροπία τους με μια εμμονή απέναντι στο αντικείμενό τους και έτσι να γίνουν πετυχημένοι.

Βιολογικοί παράγοντες
Το πώς θα εκλάβει ο κάθε άνθρωπος τα ερεθίσματα που δέχεται από το κοινωνικό του περιβάλλον, και πώς θα τα μετατρέψει σε κάτι, εξαρτάται και από την βιολογία του. Τα τελευταία χρόνια ανακαλύπτουμε πολλά περισσότερα για την βιολογική φύση του ανθρώπου. Έχει μεγάλη σημασία η θερμοκρασία στον υποθάλαμο του εγκεφάλου σε σχέση με το πόσο εύκολα μπορεί κάποιος να είναι υπομονετικός. Έχει μεγάλη σημασία το ορμονικό μείγμα σε σχέση με τα νευρωνικά δίκτυα του εγκεφάλου. Αντίστοιχα παραδείγματα έχω δώσει εδώ και εδώ. Οι νεότερες ανακαλύψεις του εγκεφάλου οδηγούν - κατά τη γνώμη μου - περισσότερο στην φιλοσοφική θεώρηση για την έλλειψη ελεύθερης βούλησης. Κάτι εντελώς αδιανόητο για πολλούς ανθρώπους, τόσο αδιανόητο όσο και το ότι η γη είναι στρογγυλή για τους ανθρώπους του Μεσαίωνα.

Ψυχολογικοί παράγοντες
α) Είναι μια ολόκληρη ψυχαναλυτική ιστορία που δεν ξέρω να αναλύσω επακριβώς και η οποία ανακατεύει φροϊδικούς και άλλους ψυχαναλυτικούς παράγοντες, ερεθίσματα όταν ήταν κάποιος μωρό, ανεκπλήρωτα όνειρα, ψυχώσεις, φόβους κτλ Κάποια από όλα αυτά έχουν σοβαρή βάση.
β) Από την άλλη πλευρά, ορισμένοι προσεγγίζουν τους ψυχολογικούς παράγοντες από την πλευρά είτε της πειραματικής φιλοσοφίας είτε της συμπεριφορικής κοινωνικής έρευνας. Τα αποτελέσματά τους είναι ριζοσπαστικά και κατά τη γνώμη μου δεν μπορεί πλέον κάποιος να τα αγνοεί .

Συμπέρασμα
Βρισκόμαστε λοιπόν μπροστά σε έναν προϊστορικό άνθρωπο (σε σχέση με την κατανόηση της ίδιας της φύσης του) που αν του εξηγηθεί ότι η γη δημιουργήθηκε από τα αστέρια, ότι στην αρχή ήταν μια πύρινη σφαίρα, μετά δημιουργήθηκε το νερό και η ζωή κτλ, κάθεται αυτός ο προϊστορικός άνθρωπος και ακούει με ανοιχτό το στόμα και μεγάλο ενδιαφέρον και προσοχή την ιστορία. Στο τέλος όμως ενώ χαίρεται για την ιστορία που του είπαν και μη μπορώντας να την εντάξει σε κάποιο νοητικό μοντέλο του (να την χωνέψει που λέμε) πάει και προσκυνάει τη θεά γαία ξεχνώντας ό,τι είχε ακούσει μόλις πριν από λίγο ή θεωρώντας άσχετη την ιστορία που άκουσε με την καθημερινότητά του.....

Συνεπώς κατά τη γνώμη μου αν συμπεριλάβουμε στη σκέψη μας τα πιο στοιχειώδη συμπεράσματα όλων των παραπάνω παραγόντων που ανέφερα, τότε θα πρέπει να αμφισβητήσουμε έντονα τις θεωρίες περι "Αξιοκρατίας" καθότι τα στοιχεία που έδωσα δείχνουν ότι οι άνθρωποι δεν χωρίζονται σε τεμπέληδες ή ανίκανους από τη μια και δουλευταράδες ή ικανούς από την άλλη. Αντίθετα η κοινωνία απορρίπτοντας τους μεταφυσικούς ρατσιστικούς χαρακτηρισμούς που δίνει στους ανθρώπους θα πρέπει να ψάξει να βρει τις κλίσεις τους με επιστημονικό τρόπο ή τις διαδικασίες που μπορούν να τους οδηγήσουν σε συγκεκριμένους σκοπούς.

Η διαγραφή ανθρώπων ως ανίκανων απλά αποκρύπτει είτε την επιστημονική άγνοια που έχουμε περί της ανθρώπινης φύσης, είτε αποτελεί ένα ταξικό εργαλείο κοινωνικής περιθωριοποίησης και ατομικής ενοχοποίησης. Σε κάθε περίπτωση, στο βωμό της κανονιστικής κοινωνικής λειτουργικότητας, βρήκαμε έναν χοντροκομμένο τρόπο για να πορευθούμε. Για την επίτευξη όμως της κοινωνικής δικαιοσύνης η αποτελεσματικότητα δεν φτάνει.

Και επειδή όλα αυτά δεν μπορούν να εφαρμοστούν από την επαύριο θα πρέπει τουλάχιστον: α) Να πάψουν να χαρακτηρίζονται οι άνθρωποι ως τεμπέληδες ή ανίκανοι, β) Για ξεκίνημα, τουλάχιστον να βρεθούν τρόποι να παρακαμφθεί η αξιοκρατία σε κάποιες εξόφθαλμα χαζές περιπτώσεις, π.χ. τι διαφορά έχει ο 70ος και τον 80ο επιτυχόντα ανάμεσα στους 100; Υπο αυτή την έννοια η κλήρωση είναι πολύ πιο δίκαιο και επιστημονικά σωστό τεκμήριο ικανότητας αφού δέχεται τίμια την άγνοια αυτών που θέσπισαν τα κριτήρια...