Το μέλλον μας 20 χρόνια μετά την πτώση του τείχους

Image by Huro Kitty via Flickr

Με την πτώση του τείχους του Βερολίνου πριν 20 χρόνια ο Τζόρτζ Μπους είχε πει ότι ο κόσμος πρέπει να μάθει πώς να λειτουργεί με τον Αμερικάνικο τρόπο, "Ξέρουμε τι λειτουργεί", είχε πει, "οι ελεύθερες αγορές λειτουργούν". Πού βρισκόμαστε σήμερα 20 μόλις χρόνια μετά;

1) The Guardian (The capitalist dream is dying a painful death)

Όπως αναφέρει η The Guardian Weekly στο τρέχον της πρωτοσέλιδο, ήταν αναπόφευκτο η παγκοσμιοποίηση να μπει σε μια κρίση, και αυτό που είδαμε τα τελευταία δύο χρόνια είναι μόνο η αρχή. Μην ξεγελιέστε- λέει η εφημερίδα- από το "sucker's rally" των τελευταίων έξι μηνών... οι παγκόσμιες ανισορροπίες έχουν επιστρέψει και πάλι.

Το άρθρο αναφέρει ότι παρά την μεγάλη μείωση της φτώχειας στην Ινδία, Κίνα αλλά και άλλες υπανάπτυκτες ή αναπτυσσόμενες χώρες, η επιτυχία του παρόντος μοντέλου κράτησε λίγα χρόνια, από την κατάρρευση του "σιδηρού παραπετάσματος" μέχρι μόλις το 1995, όταν δημιουργήθηκε ο Οργανισμός Παγκόσμιου Εμπορίου (εγώ στα άρθρα μου σε αυτό το blog έβαζα αυτό το διάστημα μέχρι το 1996 και τις ιστορικές δηλώσεις του Greenspan περι παγκόσμιας φούσκας).

Ο συγγραφέας της Guardian τονίζει ότι αγνοήθηκαν οι προειδοποιήσεις που είχαμε από τις κρίσεις στο Μεξικό, την Ταϊλάνδη, τη Νότιο Κορέα, την κατάρρευση του Long Term Capital Management και της φούσκας των dot.com.

Η μείωση της αγοραστικής δύναμης της εργασίας αντισταθμίστηκε από την ραγδαία αύξηση της αξίας των περιουσιακών στοιχείων των νοικοκυριών, κάτι δηλαδή που τους επέτρεπε να δανείζονται ενώ η αξία του σπιτιού τους αυξανόταν (για περισσότερες εξηγήσεις δείτε εδώ). Πέρα από τις κλασικές νεοφιλελεύθερες εξηγήσεις της κρίσης ο συντάκτης του άρθρου αναφέρει ακόμη δύο: α) ότι είναι αναγκαίος ο επανακαθορισμός της δύναμης μεταξύ εργασίας-κεφαλαίου μέσω αυξήσεων της αγοραστικής δύναμης των εργαζομένων, (κάτι βέβαια που δεν μπορεί να γίνει με εθελοντικό τρόπο από τις επιχειρήσεις αφού βρίσκεται σε πλήρη αντίθεση με τη σημερινή λογική του καπιταλισμού που θεωρεί την εργασία ως κόστος) και β) ο πλανήτης δεν αντέχει περισσότερη ανάπτυξη.

Στον επίλογό του, το άρθρο καταλήγει στο ότι το κέντρο των πολιτικών συζητήσεων κατευθύνεται στις κλασικές λύσεις τύπου δημιουργικής καταστροφής και "business as usual", κάτι που δείχνει ότι η επόμενη μεγάλη κρίση έχει ήδη ριζώσει στις ανεπάρκειες της πολύ κακής κρίσης της κυρίαρχης πολιτικής κατεύθυνσης (Για μια από τις κυρίαρχες πολιτικές κατευθύνσεις δείτε και αυτό).

2) Business Week (The GDP Mirage)

Παράλληλα, στο κύριο θέμα του τρέχοντος τεύχους του Business Week - σε άρθρο με τίτλο The GDP Mirage - αμφισβητείται η περιγραφική και στατιστική ακρίβεια του δείκτη για το ΑΕΠ. Όπως αναφέρει ο συγγραφέας M.Mandel, "δεν μπορούμε να παρακολουθήσουμε τον 21ο αιώνα με τα εργαλεία του 20ου" (Στο θέμα του ΑΕΠ είχα πρωτοαναφερθεί πριν 18 μήνες εδώ). Κάτι που εξηγεί κατά πολύ το γιατί η Σουηδική Ακαδημία τα τελευταία χρόνια απονέμει νόμπελ οικονομίας σε μη οικονομολόγους...

Ο συγγραφέας του άρθρου συζητάει ιδιαίτερα το γεγονός ότι ενώ το ΑΕΠ περιμένουμε να αυξηθεί και συζητάμε για ανάκαμψη βλέπουμε την απασχόληση να μειώνεται (θέμα με το οποίο είχαμε ασχοληθεί πρόσφατα εδώ).

Ο Mandel αναφέρεται σε μια νέα έρευνα της Carol Corrado που θα παρουσιαστεί το επόμενο διάστημα και δείχνει ότι τα άϋλα στοιχεία των επενδύσεων όπως η επένδυση στην εκπαίδευση των εργαζομένων, έρευνα και τεχνολογία, σχεδιασμός προϊόντων, έφτασαν το 2007 στα 1,6 τρις δολάρια σε σύγκριση με τα 1,2 τρις των παγίων όπως τα κτήρια ή τα μηχανήματα. Έτσι ενώ αυτές οι τεράστιες επενδύσεις δεν αποτυπώνονται στο ΑΕΠ, η μείωση τους ενώ τροφοδοτεί την ανεργία αυξάνει το ΑΕΠ επειδή θεωρούνται κόστος.

Με αυτό τον τρόπο - και αναφέροντας κάποια ποσοτικά παραδείγματα - ο συγγραφέας λέει ότι το ΑΕΠ υπερτιμάται τεχνητά και δείχνει μια εικόνα που δεν ανταποκρίνεται στην πιο ζοφερή πραγματικότητα! Κάτι βέβαια που οι εργαζόμενοι καταλάβαιναν βλέποντας το ΑΕΠ να ανακάμπτει ενώ τις δουλειές να συνεχίζουν την πτώση τους.

Με άλλα λόγια πλήττονται κυρίως οι εργαζόμενοι με υψηλά προσόντα και εμπειρία (Knowledge Workers) ενώ οι οικονομικοί δείκτες δείχνουν να βελτιώνονται την ίδια στιγμή που τα πράγματα συνεχίζουν να χειροτερεύουν. Ταυτόχρονα το μόνο πράγμα που θα μπορούσε να βγάλει τον κόσμο από την κρίση, η έρευνα για κάτι νέο (R&D), μειώνεται εντυπωσιακά εφόσον αυτή όπως και η εργασία εν γένει έχει στο σημερινό κόσμο τη μορφή κόστους.

Παρόλο που πολλοί managers υποστηρίζουν ότι στην Κίνα μπορούν να πληρώνουν δύο ερευνητές στην τιμή του ενός, είναι πολύ δύσκολο να εξηγηθεί πώς θα ανακάμψουν οι ΗΠΑ όταν η έρευνα γίνεται στην Κίνα ή στην Ινδία, η παραγωγή στην Κίνα και ίσως η μελλοντική κατανάλωση αποκλειστικά επίσης στην Ασία....

Το τελικό συμπέρασμα του άρθρου είναι ότι εφόσον δεν μπορείς να μετρήσεις σωστά κάτι δεν μπορείς και να το μανατζάρεις σωστά. Αυτό σημαίνει - λέει ο συγγραφέας του άρθρου - ότι τα μηνύματα που παίρνουμε για την οικονομία είναι πιο αισιόδοξα από ότι ισχύει στην πραγματικότητα.

Συμπέρασμα
Ο Αλογοσκούφης σε ένα νέο βιβλιαράκι που έβγαλε πρόσφατα, αναφέρεται στην επόμενη μέρα της κρίσης. Και αυτός στο βιβλιαράκι του, αλλά και πολλοί άλλοι φιλεύσπλαχνοι σοσιαλδημοκράτες βιάζονται να μιλήσουν για την επόμενη μέρα εκτιμώντας εντελώς λάθος τόσο τα δεδομένα της κρίσης όσο και τις ιστορικές συνιστώσες της κατάστασης που βρισκόμαστε.

Αυτή η βιασύνη αισιοδοξίας, παρόλο που από μόνη της στηρίζει τεχνητά για λίγο ακόμη τα πράγματα, δεν είναι αποτέλεσμα σκληρής κριτικής σκέψης αλλά αντιεπιστημονικών υποθέσεων και στερεοτύπων που υποθέτουν ότι τα πράγματα λειτουργούν χωρίς αιτίες και αποτελέσματα.